World Cup 2026 đang diễn ra với hệ thống VAR mạnh nhất lịch sử, bao gồm 42 camera truyền hình, tám camera siêu chậm, bốn camera cực chậm, cùng công nghệ việt vị bán tự động và hỗ trợ AI. Tuy nhiên, thay vì mang lại sự công bằng tuyệt đối, giải đấu lại chứng kiến không ít tranh cãi liên quan đến các quyết định của trọng tài, đặt ra câu hỏi về hiệu quả thực sự của công nghệ.
Argentina vs Ai Cập: Điển hình của tranh cãi VAR
Trận đấu giữa Argentina và Ai Cập ở vòng 1/8 là minh chứng rõ nét nhất. Dù dẫn trước hai bàn, Ai Cập thua ngược 2-3. Sau trận, Liên đoàn Bóng đá Ai Cập đã gửi đơn khiếu nại lên FIFA, cho rằng VAR không được sử dụng đúng cách trong nhiều tình huống then chốt, ảnh hưởng đến kết quả. Đây không phải trường hợp cá biệt: suốt giải đấu, hàng loạt quyết định về việt vị, bàn thắng bị từ chối hay phạm lỗi đã gây ra những cuộc tranh luận kéo dài trên mạng xã hội.
Công nghệ mạnh nhất lịch sử nhưng tranh cãi vẫn tiếp diễn
Về mặt kỹ thuật, VAR tại World Cup 2026 là hệ thống toàn diện nhất từ trước đến nay. FIFA trang bị cho các trọng tài quyền truy cập vào 42 camera truyền hình, trong đó có tám camera quay siêu chậm và bốn camera quay cực chậm. Ngoài ra còn có hệ thống camera phục vụ công nghệ việt vị bán tự động cùng toàn bộ dữ liệu hình ảnh từ mạng lưới phát sóng chính thức. FIFA cũng mở rộng phạm vi can thiệp của VAR: ngoài bàn thắng, phạt đền, thẻ đỏ trực tiếp, VAR nay có thể xem lại các tình huống dẫn đến thẻ vàng thứ hai, cản người, đẩy người trước tình huống cố định và một số lỗi mới.
Vậy tại sao tranh cãi vẫn chưa dừng lại? Theo các chuyên gia được WIRED phỏng vấn, nguyên nhân nằm ở chỗ VAR không phải hệ thống tự động đưa ra phán quyết. Nó chỉ cung cấp thêm dữ liệu để trọng tài quyết định. Ông Fernando Galván, nhà phân tích bóng đá và người dẫn chương trình podcast Más que Tres Puntos, cho rằng nhiều người hiểu sai vai trò của VAR: "Công nghệ này không được tạo ra để loại bỏ hoàn toàn sai sót, mà để cung cấp nhiều thông tin hơn nhằm giúp trọng tài đưa ra quyết định chính xác hơn." Ông cho biết trong những năm đầu áp dụng VAR, nhiều trọng tài có xu hướng dựa quá nhiều vào phòng điều hành video, gần như chuyển quyền quyết định cho công nghệ. FIFA hiện muốn đưa trọng tài trở lại vị trí trung tâm, VAR chỉ hỗ trợ thay vì thay thế phán đoán con người.
Yếu tố con người là gốc rễ của tranh cãi
Ông Armando Archundia, cựu trọng tài từng điều khiển các trận đấu tại World Cup, nhấn mạnh: "Cùng một đoạn video nhưng hai trọng tài hoàn toàn có thể đưa ra hai cách diễn giải khác nhau. Đó là bản chất của bóng đá." Không giống nhiều môn thể thao khác, các tình huống trong bóng đá thường mang tính chủ quan: pha va chạm có đủ mạnh để thổi phạt? Cầu thủ cố tình chơi bóng bằng tay hay chỉ phản xạ? Tranh chấp có đủ để dẫn tới thẻ đỏ? Camera ghi lại mọi chi tiết, nhưng không thể tự định nghĩa "đủ mạnh", "đủ nguy hiểm" hay "cố ý". Những khái niệm này vẫn do con người quyết định.
Một vấn đề khác là khoảng cách công nghệ giữa các nền bóng đá. Theo Archundia, dù FIFA tổ chức các khóa đào tạo trọng tài trong suốt chu kỳ bốn năm trước mỗi kỳ World Cup, thực tế chỉ khoảng 20% quốc gia tham dự giải đấu áp dụng VAR thường xuyên tại giải vô địch quốc nội. Điều này đồng nghĩa nhiều trọng tài bước vào World Cup với kinh nghiệm sử dụng VAR hạn chế. Việc tiêu chuẩn hóa cách sử dụng công nghệ trên phạm vi toàn cầu trở nên rất khó khăn: các giải đấu khác nhau có cách vận hành khác nhau, các liên đoàn có tiêu chuẩn đánh giá khác nhau, dẫn đến cùng một tình huống có thể được xử lý không giống nhau.
Bài học từ VAR: Công nghệ hỗ trợ, con người quyết định
Câu chuyện của VAR phản ánh một thực tế đang diễn ra ở nhiều lĩnh vực ngoài bóng đá. AI có thể phân tích hình ảnh tốt hơn con người, camera ghi nhận nhiều dữ liệu hơn mắt người, thuật toán phát hiện chi tiết mà trọng tài không nhìn thấy. Nhưng ở giai đoạn cuối cùng, khi cần đưa ra quyết định mang tính đánh giá và chịu trách nhiệm, con người vẫn là người bấm nút. Đó là lý do ngay cả khi tương lai xuất hiện hệ thống AI đủ khả năng điều hành trận đấu, giới chuyên môn tin rằng bóng đá sẽ còn rất lâu mới loại bỏ vai trò của trọng tài.
World Cup 2026 gửi đi một thông điệp rõ ràng: công nghệ có thể giúp con người nhìn thấy nhiều hơn, nhưng chưa thể thay con người suy nghĩ. Với VAR, tranh cãi không biến mất vì camera thiếu góc quay, mà bởi sự công bằng trong bóng đá vẫn luôn được quyết định bởi cách mỗi trọng tài diễn giải cùng một sự thật.
