Mới đây, họa sĩ Mèo Mốc (Đặng Quang Dũng) phát hiện sách của mình bị sử dụng trong một video bán hàng trên sàn thương mại điện tử Shopee. Video có nhiều dấu hiệu cho thấy được tạo bởi AI, chẳng hạn như người cầm ngược bìa sách và tên sách bị sai: video ghi "Cây Du Hí" trong khi tên đúng là "Tây Du Hí". Video được gắn biểu tượng giỏ hàng đặc trưng của Shopee.
Phản ứng từ cộng đồng và trách nhiệm của sàn TMĐT
Bài đăng của họa sĩ nhận được hàng nghìn phản hồi trên mạng xã hội. Nhiều bình luận cho rằng video giả lập người thật, tạo bởi AI là hình thức phổ biến trên Shopee hiện nay. Có ý kiến đặt câu hỏi về trách nhiệm của sàn thương mại điện tử đối với các video AI này.
Theo quy định trên website của Shopee, mục "Những điều cần biết về nội dung AI và nhãn dán AI trên Shopee Video", sàn yêu cầu người bán và nhà sáng tạo nội dung bật tính năng "gắn nhãn thông báo Video tạo bởi AI" khi đăng tải nội dung AI. Các nội dung này bao gồm hình ảnh, âm thanh, video được tạo hoàn toàn bằng AI để giới thiệu sản phẩm, có mô phỏng ngoại hình, giọng nói người thật hoặc tái hiện bối cảnh thực tế; nội dung được chỉnh sửa đáng kể bằng AI như thay đổi ảnh, giọng nói hoặc đoạn hội thoại.
Shopee hướng dẫn: "Sau khi bật, nhãn AI sẽ hiển thị trên video để người xem dễ dàng nhận biết". Về trách nhiệm pháp lý, Shopee ghi rõ "người bán và nhà sáng tạo nội dung chịu trách nhiệm hoàn toàn khi đăng tải các nội dung tạo bởi AI trên Shopee Video" và cần tuân thủ không sử dụng nội dung thuộc phạm vi bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ của bên thứ ba khi chưa có sự cho phép hợp lệ. Như vậy, người xem tự nhận biết video AI nhờ nhãn, người đăng tự chịu trách nhiệm, còn sàn không ghi rõ trách nhiệm của nền tảng.
Ý kiến từ tác giả và người tiêu dùng
Chia sẻ với Tri Thức - Znews, họa sĩ Đặng Quang Dũng đánh giá việc Shopee gắn nhãn video AI chỉ là giải pháp tối thiểu. Anh cho rằng nền tảng thiếu lựa chọn cho phép người dùng từ chối xem nội dung tạo sinh từ AI, cũng như bảo vệ hình ảnh của họ khỏi bị sử dụng để huấn luyện mô hình AI. "Điều này khiến việc tiêu thụ nội dung Gen AI trở nên thụ động, nếu không muốn nói rằng các nền tảng đang có dấu hiệu 'ép buộc' người dùng tiêu thụ các nội dung Gen AI này, dù muốn hay không", họa sĩ nhận định. Anh cho rằng các video Gen AI đang quảng bá sản phẩm không tồn tại do sai lệch thông tin.
"Các nội dung Gen AI hiện tại đang thừa sự nới lỏng, nhưng thiếu chính sách quản lý. Áp lực về việc chọn lọc và phản ánh đối với những sản phẩm tạo bởi AI này đang đặt lên bộ não của người dùng thông thường. Chính bộ não của chúng ta lại đang được sử dụng như một 'màng lọc'. Còn các mô hình Gen AI sử dụng nguồn lấy từ sản phẩm do chính ta tạo ra, để tạo sinh ra những sản phẩm hời hợt, vô hồn", anh khẳng định.
Tác giả cho biết chưa tìm được cách liên lạc phản ánh tới Shopee, vì các kênh liên lạc có người trực chỉ phục vụ người mua - bán trên sàn.
Trần Hiền (23 tuổi, Hà Nội), người thường xuyên mua hàng trên Shopee và TikTok, chia sẻ không có thiện cảm với video AI trên các sàn TMĐT. "Mua hàng online nghĩa là đã không được nhìn thấy sản phẩm thật, video quảng cáo lại tạo bởi AI khiến sản phẩm càng không thật, tôi không tin tưởng mua hàng. Giọng nói AI làm tôi băn khoăn về chất lượng thực sự của sản phẩm", Hiền đánh giá. Cô cho rằng cần có chế độ để người xem loại bỏ nội dung AI, vì cô không thấy các video này cải thiện tần suất hay chất lượng mua bán. Hiền nhận định sàn TMĐT phân phối quá nhiều nội dung AI chỉ giúp thu hút người bán không thực sự quan tâm tới thương hiệu, sản phẩm, mà chỉ muốn tối ưu chi phí vận hành.
Thông tin về tác giả Đặng Quang Dũng
Đặng Quang Dũng (sinh năm 1992) là họa sĩ truyện tranh, nhà thiết kế đồ họa, thường được biết đến với bút danh Mèo Mốc qua các tác phẩm như Nhật ký Mèo Mốc, Tây Du Hí, Ly & Chũn. Anh đã xuất bản tổng cộng 20 tập truyện tranh và là một trong những tác giả truyện tranh Việt Nam thế hệ mới.
