Mối đe dọa từ các máy bay không người lái (UAV) tấn công tự sát tầm trung của Ukraine đang ngày càng trở nên nghiêm trọng, gây ra những thách thức đáng kể cho hệ thống phòng không Nga. Kể từ đầu năm 2026, UAV tầm trung đã trở thành công cụ hiệu quả để Ukraine trinh sát và tấn công sâu vào hậu phương Nga, lên đến 200 km. Khả năng theo dõi nhiệm vụ trong thời gian thực giúp Kiev tối ưu hóa các cuộc tấn công, biến toàn bộ khu vực tiền tuyến thành vùng nguy hiểm. Các cuộc tấn công này đã làm tê liệt phần nào hệ thống phòng không và hậu cần, làm chậm bước tiến của Nga và mở đường cho các UAV lớn hơn tiếp cận cơ sở hạ tầng dầu mỏ.
Lữ đoàn UAV Nemesis và những thành công đáng kể
Lữ đoàn UAV Nemesis độc lập số 412 của quân đội Ukraine đã đạt được nhiều thành công, đặc biệt trong việc sử dụng UAV tự sát để tấn công các mục tiêu giá trị cao. Đơn vị này đã mở ra một cuộc săn lùng hiệu quả các hệ thống tên lửa phòng không Buk của Nga ở cự ly lên tới 50-55 km, một khoảng cách không thể tưởng tượng vài năm trước. Theo thông tin từ Ukraine, tính đến đầu tháng 5, lữ đoàn này đã vô hiệu hóa 83 tổ hợp phòng không của Nga, bao gồm bệ phóng, xe chỉ huy và xe nạp đạn, từ tên lửa Tor đến radar S-300.
Tổng Tư lệnh Lực lượng vũ trang Ukraine, Tướng Alexander Syrsky, khẳng định quân đội Ukraine đang phá hủy số lượng hệ thống phòng không của đối phương nhiều hơn khả năng sản xuất. Điều này dẫn đến sự suy yếu trong lưới lửa phòng không Nga, khi các nguồn lực phải chuyển hướng để bảo vệ Moscow, các nhà kho và công ty dầu mỏ, gây bất lợi cho mặt trận.
Những khó khăn của phòng không Nga
Một trong những lý do khiến phòng không Nga gặp khó khăn là các hệ thống radar do Liên Xô sản xuất không được thiết kế để phát hiện UAV hỗn hợp. Hơn nữa, bầy UAV của Ukraine bay rất thấp, khiến chúng khó bị phát hiện và tên lửa đánh chặn không thể bắn trúng. Lợi thế kích thước nhỏ và đường bay được lựa chọn cẩn thận đã biến UAV tầm trung của Ukraine thành cơn đau đầu thực sự cho Moscow.
Chiến thuật tấn công tầm trung của Ukraine
Chiến thuật tấn công tầm trung của AFU được thực hiện bài bản, bắt đầu bằng việc lên danh sách mục tiêu, sau đó lập kế hoạch chi tiết về phương tiện tấn công, cách tiếp cận và các biện pháp hỗ trợ. Đây là một chiến dịch phức tạp sử dụng nhiều loại UAV khác nhau, từ UAV tấn công cảm tử tầm trung nhắm vào hệ thống phòng không, đến UAV cảm tử trinh sát. Các cuộc tấn công có thể đồng thời nhắm vào phòng không, hậu cần và cơ sở hạ tầng. Tuy nhiên, thời tiết có thể ảnh hưởng đến việc triển khai.
So với UAV trinh sát dễ bị tổn thương khi lơ lửng trên không, UAV tấn công tự sát có tốc độ nhanh và khó bị bắn hạ hơn. UAV trinh sát của Ukraine hiện hoạt động 24/7, bao phủ bán kính hơn 100 km, trong khi các UAV tấn công và trinh sát kiểu tự sát, hoạt động trong mọi điều kiện thời tiết, đang xuất hiện và cung cấp hình ảnh chất lượng cao.
Khái niệm tấn công tầm trung cũng bao gồm việc giám sát kết quả tấn công. AFU sử dụng UAV tấn công theo cặp: chiếc đầu tiên thực hiện đòn tấn công, chiếc còn lại quan sát tác động, điều chỉnh hướng và kết liễu mục tiêu. Chiến thuật này còn sử dụng một nhóm UAV nghi binh để khiêu khích hệ thống phòng không Nga, buộc chúng phải khai hỏa. Sau đó, các cặp UAV tấn công trận địa phòng không, buộc lực lượng Nga phải thu hồi đội hình, tắt radar và di chuyển, tạo điều kiện cho các UAV tấn công mục tiêu tiếp theo.
Công nghệ và triết lý chiến tranh thay đổi
UAV tấn công tầm trung của Ukraine chưa phải là vũ khí đại trà như pháo binh, nhưng chúng là công cụ để tiêu diệt chính xác các mục tiêu quan trọng. Hoạt động trinh sát đòi hỏi nhiều công sức để tìm ra mục tiêu, sau đó một vũ khí tấn công thích hợp sẽ được triển khai. Tuy nhiên, AFU đang hướng tới việc sử dụng rộng rãi UAV tấn công tầm trung. Theo phía Ukraine, cứ 3 lần UAV của Lữ đoàn Nemesis xuất kích, thì có 1 lần phá hủy được hệ thống phòng không Nga. Phá hủy ở đây có thể là hư hại và có thể khôi phục, nhưng việc tập kích các mục tiêu phía sau của Nga đã là một thành công.
Ngay cả khi bị bắn hạ, các UAV này vẫn tạo ra tác động tiêu cực, làm suy yếu hệ thống phòng không, phân tán nguồn lực và gây áp lực tinh thần. Những ưu điểm nổi bật của UAV tầm trung Ukraine là khả năng cơ động, tầm hoạt động đủ xa, tín hiệu điều khiển ổn định, trọng lượng đầu đạn tối ưu và khả năng tấn công tự động. Sự xuất hiện của các hệ thống này đã thay đổi bản chất của chiến tranh, khiến lực lượng Nga không còn an toàn ở mọi nơi, kể cả khu vực được phòng không bảo vệ.
Phần lãnh thổ Nga ở châu Âu không còn khu vực nào an toàn trước UAV tấn công của Ukraine, buộc Nga phải phân tán các nguồn lực chiến đấu, đưa hậu cần - kỹ thuật ra khỏi tiền tuyến, lùi xa hơn. Mặc dù ít nhiều chứng minh được hiệu quả nhưng UAV tấn công tầm trung của AFU chưa thể thay thế vũ khí hỏa lực mạnh như HIMARS, ATACMS và tên lửa hành trình. Tuy nhiên, nó đã buộc Nga phải di chuyển các mục tiêu quan trọng ra xa hơn khỏi chiến tuyến vì lý do an toàn.
Việc AFU sử dụng UAV tấn công tầm trung để siết chặt phong tỏa các tuyến tiếp tế hậu cần. Nếu thiếu nhiên liệu, quân đội Nga sẽ không thể nhanh chóng luân chuyển quân, việc tiếp tế cho lực lượng tiền tuyến trở nên khó khăn hơn và tốc độ tấn công bị chậm lại. Như vậy, UAV tấn công tầm trung của Ukraine không chỉ đơn thuần là vũ khí tấn công mang tính chất quấy rối kiểu đánh du kích nhỏ lẻ, mà đã ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả cuộc chiến.
