Vỡ mộng vì thần tượng AI: Cảm xúc bị lừa dối trong kỷ nguyên số
Tuấn Việt, 32 tuổi, ở Hà Nội, từng dành hai tháng say mê theo dõi một nữ ca sĩ mạng tên Tiểu Mỹ. Cô gái có gương mặt thanh tú, giọng hát trong trẻo, và thường xuyên chia sẻ những khoảnh khắc đời thường như ngồi quán cà phê vỉa hè hay trăn trở về nghề nghiệp. Việt đã gia nhập nhóm fan, nhắn tin hỏi thăm, và thậm chí nuôi hy vọng về một mối tình đơn phương. Tuy nhiên, niềm tin của anh sụp đổ hoàn toàn khi chủ kênh công bố Tiểu Mỹ chỉ là "nhân vật hư cấu dựng bằng AI".
"Tôi hụt hẫng như vừa trải qua một cuộc chia tay", Việt chia sẻ. "Mọi thứ quá chân thực, từ hình ảnh đến âm nhạc, khiến tôi chưa bao giờ nghi ngờ cô ấy là giả". Câu chuyện của Việt không phải là cá biệt. Bích Phương, 23 tuổi, ở TP HCM, cũng từng dành nửa năm theo dõi một KOC (người tiêu dùng có sức ảnh hưởng) trên mạng xã hội, chi tiền mua mỹ phẩm và váy áo theo gợi ý, chỉ để phát hiện ra đó là sản phẩm của đồ họa máy tính.
Sự bùng nổ của nhân vật ảo và những hệ lụy tâm lý
Trong bối cảnh số lượng "nhân vật ảo" (Virtual Influencer) bùng nổ tại Việt Nam, công nghệ AI tạo sinh (Generative AI) đã xóa nhòa ranh giới giữa thực và ảo. Trên các diễn đàn mạng xã hội, hàng nghìn người hâm mộ bày tỏ sự ngỡ ngàng khi biết thần tượng của họ chỉ là ảo. Những bình luận như "Dẫu biết là AI nhưng tôi vẫn không muốn tin" hay "Trót yêu AI mất rồi" cho thấy mức độ ảnh hưởng sâu sắc của hiện tượng này.
Anh Thành Nam, 31 tuổi, một nhà sáng tạo nội dung tại TP HCM, đang quản lý ca sĩ AI "Tiểu Thương" với lượng fan đông đảo. Anh tiết lộ quy trình tạo ra thần tượng ảo khá đơn giản, sử dụng các công cụ như Midjourney, Stable Diffusion để dựng hình, Kling AI cho chuyển động, và Suno AI để hòa âm. "Mỗi ngày, nhân vật của tôi nhận hàng trăm tin nhắn tán tỉnh, xin địa chỉ gửi quà, thậm chí có người đòi livestream gặp mặt", anh Nam nói.
Con dao hai lưỡi của sự hoàn hảo
Theo chuyên gia tâm lý Minh Hoa ở TP HCM, việc dễ dàng "phải lòng" AI phản ánh sự cô đơn và thiếu hụt kết nối trong đời thực. AI được lập trình để luôn lắng nghe và không phản kháng, tạo ra một "vùng an toàn" cho những người ngại va chạm xã hội. Tuy nhiên, sự hoàn hảo này có thể trở thành con dao hai lưỡi. "Khi thần tượng người thật, bạn phải chấp nhận cả khiếm khuyết của họ. Nhưng với AI, khi sự thật bị phanh phui, cảm giác bị phản bội và trống rỗng thường nặng nề hơn", bà Hoa nhận định.
Ông Nguyễn Bảo Trung, quyền Giám đốc Trung tâm Vision, FPT Smart Cloud, cảnh báo về ranh giới mong manh giữa sáng tạo và lừa dối trong kỷ nguyên AI. "Chưa có quy định bắt buộc gắn nhãn nội dung do AI tạo ra, tạo thành kẽ hở cho các hành vi trục lợi hoặc điều hướng dư luận", ông Trung nói. Ông khuyến cáo người dùng cần tỉnh táo trước những hình ảnh "quá hoàn hảo", chú ý đến các chi tiết nhỏ như kẽ ngón tay, ánh sáng trong mắt, hoặc độ trễ của khẩu hình.
Rủi ro kinh tế và sức khỏe tiềm ẩn
Hiện tượng này không chỉ gây tổn thương cảm xúc mà còn tiềm ẩn rủi ro kinh tế và sức khỏe. Minh Thu, 40 tuổi, ở Nghệ An, từng chi tiền triệu mua thực phẩm chức năng theo lời khuyên của một "người đẹp ảo". "Với quần áo, mình có thể nhìn qua ảnh để đoán chất liệu, nhưng những thứ uống vào người mà tin vào một thực thể không có thật là quá mạo hiểm", Thu thừa nhận.
Sau cú sốc, Tuấn Việt đã thay đổi cách tiếp cận. Anh vẫn nghe nhạc của Tiểu Mỹ nhưng coi đó là sản phẩm giải trí thuần túy, không còn là đối tượng để gửi gắm tình cảm. "Đây là bài học để tôi kiểm tra kỹ mọi nội dung trên mạng, không để cảm xúc bị dẫn dắt bởi thuật toán", anh nói.
Chuyên gia Minh Hoa cho rằng "vỡ mộng vì AI" có thể là một bài học đắt giá, thúc đẩy giới trẻ quay về với những giá trị thực. "AI có thể bắt chước giọng hát, gương mặt, nhưng không thể bắt chước được trải nghiệm sống và sự đồng điệu của tâm hồn", bà kết luận. Sự tương tác giữa người với người, dù đôi khi không hoàn hảo, vẫn là thứ cảm xúc có giá trị nhất mà máy móc không bao giờ thay thế được.
