Cuốn sách mới mang tên "Project Maven" của nhà báo Katrina Manson đã hé lộ những chi tiết gây sốc về việc Thung lũng Silicon phát triển trí tuệ nhân tạo (AI) để hỗ trợ quân đội phương Tây trong nhiều năm qua, theo trang The Verge đưa tin.
AI thay đổi cục diện chiến tranh
Trong 24 giờ đầu tiên của cuộc tấn công vào Iran, quân đội Mỹ đã tấn công hơn 1.000 mục tiêu, gần gấp đôi quy mô cuộc tấn công vào Iraq hơn hai thập kỷ trước. Sự tăng tốc này có được nhờ các hệ thống AI, đặc biệt là hệ thống thông minh Maven, giúp đẩy nhanh quá trình nhắm mục tiêu.
Cuốn sách của Manson điều tra sự phát triển của Maven và cách nó được triển khai âm thầm trong lực lượng quân sự Mỹ và NATO. Hệ thống này bắt đầu thử nghiệm từ năm 2017, ứng dụng công nghệ thị giác máy tính vào máy bay không người lái.
Quá trình phát triển đầy tranh cãi
Dự án Maven từng gây ra làn sóng phản đối từ nhân viên Google, lo ngại AI trong máy bay không người lái đe dọa quyền riêng tư và có thể trở thành vũ khí sát thương chính xác. Google, nhà thầu ban đầu, đã rút lui vào năm 2018.
Tuy nhiên, dự án không dừng lại nhờ sự thúc đẩy của sĩ quan tình báo thủy quân lục chiến Drew Cukor. Ông kiên trì với dự án sau những thất bại tại Afghanistan, nơi binh sĩ Mỹ thiếu công cụ tình báo hiệu quả. Sau khi Google rời đi, Palantir tiếp quản, dựa trên công nghệ của Microsoft, Amazon, Anthropic và các công ty khác.
Ban đầu, dự án nhắm đến ứng dụng AI vào ảnh vệ tinh, sau đó chuyển hướng tích hợp vào máy bay không người lái do dự đoán chiến tranh sẽ diễn biến nhanh hơn khả năng tư duy của con người.
Maven và 'chuỗi tiêu diệt'
Cukor đề xuất ý tưởng dùng AI phân tích video từ máy bay không người lái vì con người chỉ phân tích được khoảng 4% dữ liệu. Maven hiện tổng hợp hình ảnh từ vệ tinh, radar, mạng xã hội và nhiều nguồn khác để giúp thiết bị xác định và nhắm mục tiêu chính xác.
Trong quân sự, hệ thống này tăng tốc "chuỗi tiêu diệt": kết hợp thị giác máy tính với hệ thống quản lý quy trình, tìm kiếm mục tiêu, ghép vũ khí phù hợp và cho phép tấn công nhanh chóng. Quy trình từng mất hàng giờ nay hoàn thành trong vài giây.
Vũ khí hóa AI và trách nhiệm con người
Một quan chức tiết lộ công nghệ này giúp Mỹ tăng số mục tiêu bị tấn công từ dưới 100 lên 1.000 mỗi ngày, thậm chí có thể đạt 5.000 nhờ mô hình ngôn ngữ lớn (LLM). Maven được sử dụng rộng rãi trong quân đội Mỹ và gần đây được NATO mua lại.
Một trong 1.000 mục tiêu trong ngày đầu tại Iran là trường nữ sinh, khiến hơn 150 người thiệt mạng, chủ yếu là trẻ em. Vụ việc gây tranh cãi về sai lầm của mô hình AI Claude, nhưng nhà sử học công nghệ Kevin Baker cho rằng Maven mới là vấn đề đáng chú ý. Ông viết: "Chatbot không phải kẻ giết người. Những người có trách nhiệm không cập nhật cơ sở dữ liệu, trong khi một số khác xây dựng hệ thống biến thất bại thành đòn sát thương chết người."
Sự phát triển công nghệ chiến tranh dự kiến còn tăng tốc. Manson phát hiện các chương trình tự động hóa vũ khí hoàn toàn, như máy bay không người lái gắn mô tô nước có khả năng nhắm và phá hủy mục tiêu độc lập.
Những dự án này gây tranh cãi trong quân đội Mỹ về mức độ ứng dụng AI. Trong khi Bộ Tư lệnh Trung ương cho rằng AI hữu ích, cựu Bộ trưởng Quốc phòng Jim Mattis nhấn mạnh tăng khả năng tấn công không thể thay thế chiến lược tốt. Dù kết quả thế nào, thế giới không thể quay lại thời kỳ chiến tranh không có AI. Điều cần làm là duy trì và nâng cao vai trò kiểm soát của con người để cứu sống nhiều sinh mạng.
