Trung Quốc vượt Mỹ trong cuộc đua robot hình người toàn cầu
Sự xuất hiện của robot hình người Trung Quốc tại Gala Tết Nguyên đán với những màn nhào lộn và biểu diễn võ thuật đã thu hút sự chú ý toàn cầu. Cùng thời điểm, hãng điện thoại Honor chuẩn bị ra mắt robot hình người đầu tiên tại triển lãm MWC ở Tây Ban Nha, cho thấy sự bùng nổ của ngành này.
Lợi thế từ chính sách và chuỗi cung ứng
Robot được xác định là ngành ưu tiên trong chiến lược “Made in China 2025”, dù ban đầu tập trung vào tự động hóa nhà máy. Sự phát triển của AI đa phương thức đang thúc đẩy khái niệm “AI hiện thân”, mở ra hướng đi mới để giải quyết tình trạng thiếu lao động và nâng cao năng suất.
Theo Selina Xu, chuyên gia chính sách AI, các công ty Trung Quốc đang vượt đối thủ Mỹ về tốc độ và sản lượng nhờ chuỗi cung ứng phần cứng mạnh từ ngành xe điện, bao gồm cảm biến và pin, cùng nền tảng sản xuất quy mô lớn. Điều này cho phép doanh nghiệp lặp lại và cải tiến sản phẩm nhanh hơn nhiều so với phương Tây.
Sản lượng vượt trội và thị trường tăng trưởng
Robot Trung Quốc không chỉ rẻ hơn mà còn được tung ra thị trường với tần suất nhanh hơn. Năm ngoái, Unitree xuất xưởng nhiều gấp khoảng 36 lần so với các đối thủ Mỹ như Figure hay Tesla. Tuy nhiên, tổng lượng robot hình người toàn cầu năm ngoái chỉ đạt 13.317 thiết bị, một con số nhỏ so với kỳ vọng thị trường có thể tăng gần gấp đôi mỗi năm và đạt 2,6 triệu máy vào năm 2035.
Về sản lượng năm 2025, các nhà sản xuất dẫn đầu đều là doanh nghiệp Trung Quốc như Agibot, Unitree, UBTech, Leju Robotics, Engine AI và Fourier Intelligence, củng cố vị thế của Bắc Kinh trong lĩnh vực này.
Chuyển đổi từ trình diễn sang ứng dụng thực tế
Theo Yuli Zhao, Giám đốc chiến lược của Galbot, thị trường đang chuyển từ giai đoạn “trình diễn gây phấn khích” sang “ứng dụng thực tế trong vận hành”. Doanh nghiệp và khách hàng giờ đây quan tâm đến khả năng hoạt động ổn định trong môi trường thực tế và thay thế sức lao động con người. Chính sách công nghiệp và hệ sinh thái sản xuất giúp Trung Quốc rút ngắn vòng lặp từ nghiên cứu đến triển khai.
Đầu tư và tham vọng IPO
Unitree từng được định giá khoảng 3 tỷ USD sau vòng Series C và đặt tham vọng IPO với mức định giá có thể lên tới 7 tỷ USD. Galbot cũng đã huy động hơn 300 triệu USD, đưa định giá lên khoảng 3 tỷ USD, một trong những thương vụ lớn nhất trong lĩnh vực robot hình người tại Trung Quốc.
Thách thức và cạnh tranh toàn cầu
Dù vậy, Trung Quốc vẫn đối mặt với các “nút thắt cổ chai” về phần mềm và hệ thống AI tích hợp. Lĩnh vực này đang dựa vào các mô hình thị giác - ngôn ngữ - hành động và “world model”, nhưng cả hai công nghệ vẫn ở giai đoạn sơ khai. Hiện Nvidia được xem là dẫn đầu với bộ phần mềm robot toàn diện, và phần lớn startup Trung Quốc đang sử dụng chip Orin của hãng này.
Thách thức cốt lõi là làm sao để mô hình nền tảng của robot dự đoán được “trạng thái vật lý tiếp theo” trong môi trường khó lường. Khác với AI tạo sinh có thể khai thác dữ liệu Internet, robot hình người thiếu dữ liệu thực tế và phải dựa nhiều vào môi trường mô phỏng.
Giới phân tích nhận định phần “cơ thể” robot hiện đang tiến nhanh hơn “bộ não”. Robot ngày càng linh hoạt, nhưng độ tin cậy còn hạn chế, và một sự cố nghiêm trọng có thể dẫn đến phản ứng tiêu cực từ công chúng và siết chặt quản lý.
Cạnh tranh từ Mỹ và Nhật Bản
Ở phía Mỹ, các công ty như Foundation Robotics đặt mục tiêu sản xuất 50.000 robot hình người trước cuối năm 2027. Trong khi đó, Nhật Bản, từng tiên phong với Asimo và Pepper, đặt mục tiêu sản xuất hàng loạt robot hình người vào năm 2027, với lợi thế về điều khiển chính xác và ứng dụng trong chăm sóc người cao tuổi. Hyundai Motor thông qua Boston Dynamics đang phát triển phiên bản Atlas mới cho nhà máy, với kế hoạch sản xuất tới 30.000 thiết bị mỗi năm tại Mỹ từ 2028.
Lợi thế tốc độ mở rộng quy mô
Dù còn nhiều ẩn số về công nghệ và an toàn, lợi thế lớn nhất của Trung Quốc hiện nay là “tốc độ mở rộng quy mô”. Khi chính sách nhà nước, chiến lược công nghiệp, nhu cầu lao động và dòng vốn tư nhân cùng hội tụ, vòng lặp từ R&D đến triển khai thực tế được nén lại, giúp doanh nghiệp nhanh chóng học hỏi từ thị trường và cải tiến sản phẩm.
Trong một ngành công nghiệp còn ở vạch xuất phát, lợi thế về tốc độ có thể là yếu tố quyết định ai sẽ dẫn đầu cuộc đua robot hình người trong thập kỷ tới.
