Trong bối cảnh ngành công nghiệp robot hình người đang phát triển nhanh chóng, một báo cáo nghiên cứu mới từ ngân hàng Morgan Stanley đã hé lộ một sự thật đáng chú ý: có tới 90% robot hình người xuất xưởng trên toàn cầu vào năm 2025 đến từ các nhà sản xuất Trung Quốc. Con số này đặt ra câu hỏi liệu ngành robot hình người có đang lặp lại kịch bản của ngành xe điện, nơi Trung Quốc đã vươn lên dẫn đầu nhờ chuỗi cung ứng và chi phí thấp.
Thực tế sản xuất hàng loạt vượt xa các mẫu thử nghiệm
Trong một thời gian dài, dư luận thường cho rằng Mỹ dẫn trước Trung Quốc trong cuộc đua robot hình người. Tuy nhiên, báo cáo của Morgan Stanley đã đưa ra một câu trả lời định lượng mang tính đảo lộn: khoảng 90% sản lượng robot hình người toàn cầu năm 2025 đến từ các nhà sản xuất Trung Quốc. Trong khi đó, các công ty công nghệ Mỹ, Nhật Bản và các quốc gia khác phần lớn vẫn dừng lại ở giai đoạn thử nghiệm các mẫu nguyên bản. Dữ liệu thực tế cho thấy mức độ quan tâm trên mạng xã hội không giải quyết được năng lực sản xuất, và các mẫu thử nghiệm chưa thể biến ngay thành sản phẩm công nghiệp.
Ba đòn bẩy giúp Trung Quốc dẫn đầu
Theo báo cáo, Trung Quốc đã âm thầm chuyển dịch tâm điểm của ngành robot hình người toàn cầu dựa trên ba đòn bẩy cốt lõi.
Thứ nhất, khép kín chuỗi sản xuất nhờ đơn hàng nội địa. So với các đồng nghiệp Mỹ còn đang giải quyết bài toán hiệu năng từ việc “biết đi” đến “biết làm”, các nhà sản xuất Trung Quốc đã chuyển sang giai đoạn thực chiến: giảm chi phí, mở rộng sản lượng và tìm kiếm kịch bản ứng dụng thực tế. Năm 2025, trong số các đơn hàng sớm của robot hình người Trung Quốc, các đơn hàng từ doanh nghiệp nhà nước có giá trị tới hơn 2 tỷ Nhân dân tệ, chủ yếu phục vụ bảo trì nhà máy điện, trung tâm dữ liệu và dịch vụ công cộng.
Thứ hai, lợi thế lan tỏa từ chuỗi cung ứng xe điện. Trong số 100 doanh nghiệp then chốt thuộc chuỗi giá trị toàn cầu do Morgan Stanley sàng lọc, có 56 doanh nghiệp đến từ Trung Quốc. Từ bộ giảm tốc của Leaderdrive, động cơ servo của Inovance, đến cảm biến tầm nhìn 3D của Orbbec, Trung Quốc đang nắm giữ phần lớn chuỗi ngành. Lợi thế đi trước của Trung Quốc trong lĩnh vực robot hình người đến từ các dòng lợi nhuận và hạ tầng kỹ thuật tích lũy từ ngành ô tô năng lượng mới trong thập kỷ qua. Từ cảm biến, động cơ đến hệ thống quản lý pin, chuỗi cung ứng xe điện và robot hình người có độ trùng lặp cao. Ông Selina Xu, người phụ trách chính sách AI Trung Quốc tại văn phòng của cựu CEO Google Eric Schmidt, chỉ ra rằng Trung Quốc sở hữu nền tảng sản xuất mạnh mẽ, giúp tốc độ nâng cấp thế hệ của các doanh nghiệp vượt xa phương Tây, nhờ đó giá thành một robot hoàn chỉnh nội địa nhanh chóng giảm từ mức hàng triệu Nhân dân tệ xuống mức trăm nghìn Nhân dân tệ.
Thứ ba, sự hội tụ của dòng vốn đầu tư mạo hiểm. Dữ liệu từ báo cáo của Morgan Stanley cho thấy, tính từ đầu năm 2026, quy mô vốn đầu tư mạo hiểm cho robot hình người toàn cầu đã vượt cả năm ngoái, trong đó thị trường Trung Quốc thu hút khoảng 46% lượng vốn này. Ông Chetan Ahya, Nhà kinh tế trưởng khu vực châu Á của Morgan Stanley, nhận định việc Trung Quốc xây dựng toàn bộ chuỗi cung ứng giúp họ giành được lợi thế đi trước khi đối mặt với các đối thủ Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc vốn đang phụ thuộc vào linh kiện từ quốc gia này.
Kịch bản “xe điện tiếp theo”
Nhìn sang hai bờ đại dương, ngành robot hình người giống như đang tồn tại trong hai vũ trụ song song với sự phân hóa rõ rệt về tư duy tiếp cận. Mỹ ưu tiên phát triển “não bộ”, dùng mô hình ngôn ngữ lớn để trao quyền cho phần cứng, theo đuổi đột phá công nghệ ở các điểm đơn lẻ, giúp giành được tiếng vang thương hiệu. Trong khi đó, Trung Quốc ưu tiên “phần thân”, dựa vào lợi thế toàn chuỗi ngành để chuyển hóa ý tưởng thành sản phẩm công nghiệp quy mô lớn, chi phí thấp, hiệu suất cao và tiến hành nâng cấp dần trong quá trình ứng dụng thực tế, giúp chiếm lĩnh thị trường sớm hơn.
Minh chứng rõ nhất là trong khi Figure AI vừa ra mắt Figure 03 hay nhà máy Tesla ở Austin vẫn đang thử nghiệm hiệu năng đi bộ của Optimus, thì Unitree đã định giá robot nhân hình G1 là 99.000 Nhân dân tệ (tương đương hơn 13.000 USD) và mở bán trực tiếp cho người dùng cuối. Ngược lại, các sản phẩm cùng loại của Mỹ hoặc bị kẹt ở mức giá 60.000 USD, hoặc chưa chạm tới ngưỡng cửa sản xuất hàng loạt.
Morgan Stanley đưa ra nhận định rằng ngành công nghiệp robot nhân hình của Trung Quốc đang tái hiện chính xác kịch bản của ngành xe điện trước đây. Mức độ xuất khẩu robot của Trung Quốc năm 2025 tương đương với quy mô xuất khẩu xe điện vào năm 2019.
Thách thức phía trước
Mặc dù nắm giữ phần lớn sản lượng xuất xưởng, ngành robot hình người của Trung Quốc vẫn phải đối mặt với những rào cản mang tính quyết định để duy trì vị thế dài hạn. Báo cáo của Morgan Stanley chỉ ra hai thách thức lớn.
Đầu tiên là giới hạn “não bộ” robot. Mô hình thế giới (World Model) và mô hình VLA (Thị giác – Ngôn ngữ và Hành động) hiện vẫn chưa đáp ứng được các yêu cầu của những ứng dụng công nghiệp có độ chính xác cao. Rào cản cạnh tranh đang dần chuyển sang “vòng quay dữ liệu độc quyền”. Doanh nghiệp nào thu thập được nhiều dữ liệu vật lý từ thế giới thực hơn sẽ có khả năng huấn luyện được bộ não robot thực sự hiệu quả hơn. Đây vốn là thế mạnh truyền thống của các công ty Mỹ.
Thứ hai là hố sâu giữa chi phí và kỳ vọng. Khảo sát của Morgan Stanley cho thấy 62% doanh nghiệp Trung Quốc có ý định mua robot hình người, nhưng chỉ 23% hài lòng với các sản phẩm hiện tại. Những điểm bị phàn nàn nhiều nhất là độ linh hoạt, tính năng và giá thành. Quan trọng hơn, 92% doanh nghiệp được khảo sát đều đặt ra một ngưỡng rõ ràng: giá bán mỗi robot phải giảm xuống dưới 200.000 NDT thì họ mới sẵn sàng triển khai trên quy mô lớn.
Ông Zhong Sheng, Trưởng nhóm phân tích lĩnh vực công nghiệp Trung Quốc của Morgan Stanley, cảnh báo: “Năm 2026 là một năm mang tính quyết định. Ngành công nghiệp Trung Quốc có thể sắp bước vào giai đoạn thanh lọc”. Khi câu hỏi “ai có thể chế tạo được” không còn là rào cản, trọng tâm cạnh tranh sẽ khốc liệt chuyển sang “ai có thể chế tạo với giá đủ rẻ và đủ hữu dụng”.
Từ việc độc chiếm 90% lượng xuất xưởng năm 2025 cho đến việc tái hiện chính xác kịch bản xe điện, Trung Quốc đã chạy ở vị trí tiên phong trong việc thương mại hóa hàng loạt. Nhưng trận quyết chiến thực sự vẫn chưa bắt đầu. Khi lợi thế phần mềm từ các mô hình AI lớn buộc phải kết hợp với sức mạnh phần cứng của chuỗi cung ứng, doanh nghiệp nào có thể tiên phong trong việc kéo giá thành robot xuống dưới mốc 200.000 Nhân dân tệ và xây dựng thành công vòng quay dữ liệu của thế giới vật lý, doanh nghiệp đó mới có cơ hội trở thành “BYD” và “Tesla” của kỷ nguyên robot. Như vậy, khi tâm điểm đổi mới chuyển từ những dòng mã trong thế giới số sang những cỗ máy thép của thế giới vật lý, cuộc chạy đua đường dài của ngành chế tạo công nghệ cao mới của Trung Quốc chỉ vừa cất tiếng súng khai màn.
Theo Sohu
