Triển lãm nghệ thuật đương đại "Thể lạ" (The alien self) đang diễn ra tại Thủ đô Hà Nội, kéo dài đến hết ngày 25/7, là một trong những hoạt động thuộc khuôn khổ Lễ hội thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026. Sự kiện tập trung vào chủ đề văn hóa, đạo đức và sáng tạo trong ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI).
Nâng cao nhận thức về AI có trách nhiệm
Tiến sĩ Phạm Xuân Tài, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội, nhấn mạnh: "Triển lãm góp phần nâng cao nhận thức và trách nhiệm cộng đồng sáng tạo trong việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo một cách an toàn, minh bạch, có trách nhiệm để sáng tạo các nội dung, bảo đảm phù hợp với các giá trị văn hóa, bản sắc văn hóa dân tộc, chuẩn mực đạo đức và pháp luật. Ngoài ra, góp phần thúc đẩy phát triển văn hóa số và xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh trong kỷ nguyên số."
Khi công nghệ số và AI ảnh hưởng đến hoạt động sáng tạo, sản xuất và tiếp cận văn hóa, những cơ hội mới xuất hiện kèm theo các câu hỏi về đạo đức, quyền tác giả, sự đa dạng văn hóa và tương lai của công việc sáng tạo. Khuyến nghị của UNESCO về Đạo đức của AI (năm 2021) chỉ ra rằng thúc đẩy sự tham gia có hiểu biết của công chúng và cách tiếp cận lấy con người làm trung tâm trong sử dụng công nghệ mới nổi ở lĩnh vực văn hóa ngày càng cần thiết.
Góc nhìn từ UNESCO
Trưởng đại diện UNESCO tại Việt Nam, ông Jonathan Wallace Baker, cho biết: "Trí tuệ nhân tạo đang nhanh chóng làm thay đổi cách chúng ta sống, giao tiếp, học tập và sáng tạo. Những công nghệ này đang mở ra những cơ hội mới dành cho lĩnh vực đổi mới sáng tạo và sự biểu đạt của nghệ thuật. Đồng thời, cũng đặt ra những câu hỏi lớn về bản sắc, về quyền tác giả, về sự sáng tạo và vai trò chủ thể của con người."
Triển lãm quy tụ bốn nghệ sĩ trẻ: Nguyễn Trà Giang, Võ Hải Yến, Trần Đàm An và Nguyễn Phan Thảo Đan. Họ mang đến bốn lối tiếp cận khác nhau, tạo nên không gian đối thoại đa chiều về con người, công nghệ và thế giới đương đại qua hội họa, sắp đặt, hình ảnh và âm thanh.
Bốn không gian mô phỏng quá trình AI
Toàn bộ triển lãm được xây dựng theo bốn giai đoạn mô phỏng quá trình AI tiếp nhận và xử lý dữ liệu từ con người: Nhận diện, Phân loại, Mã hóa và Tái tạo.
Ở không gian "Nhận diện", nghệ sĩ Nguyễn Trà Giang tái hiện một văn phòng làm việc với bàn làm việc, màn hình máy tính và tư liệu sáng tạo, đưa công chúng vào môi trường AI xuất hiện như một cộng sự học từ cách con người tư duy, viết và sáng tạo.
Trong không gian "Phân loại", từ hình ảnh, thông tin và dấu vết trên nền tảng số, mỗi cá nhân hình thành nhiều phiên bản khác nhau trên không gian mạng. Các dữ liệu này được AI tiếp nhận, phân tích và sắp xếp.
Không gian "Mã hóa" chuyển hóa cảm xúc, ký ức và trải nghiệm cá nhân thành ngôn ngữ máy có thể xử lý, thể hiện sự biểu đạt yếu tố con người dưới dạng dữ liệu.
Cuối cùng, tại "Tái tạo", tác phẩm trung tâm là một mặt gương lơ lửng trên mặt nước, tượng trưng cho sự cân bằng giữa thiên nhiên, con người và công nghệ. AI qua màn hình kỹ thuật số giúp con người hình dung và thử nghiệm những phiên bản mới của chính mình.
AI mở rộng năng lực sáng tạo
Khi được sử dụng chủ động, có hiểu biết và có trách nhiệm, AI không thay thế con người mà trở thành công cụ mở rộng năng lực sáng tạo, làm phong phú bản sắc cá nhân và thúc đẩy giá trị tích cực cho xã hội. Trong không gian nghệ thuật cởi mở, công chúng không chỉ quan sát tác phẩm mà còn có thể trò chuyện cùng nghệ sĩ, lắng nghe câu chuyện phía sau quá trình sáng tạo và tìm góc nhìn riêng.
