Chị N.T.T, 49 tuổi, lao động tự do ở xã Bình Hưng, một mình nuôi con trai khôn lớn bằng đủ nghề vất vả. Niềm vui lớn nhất đời chị đang đến gần khi chỉ ít ngày nữa đón cháu đầu lòng chào đời. Nhưng một lần đi khám vì thấy sức khỏe không ổn, chị nhận tin mình bị ung thư cổ tử cung giai đoạn cuối. Chưa đầy nửa tháng sau, chị mất khi chưa kịp gặp mặt cháu.
Chị T. không phải trường hợp duy nhất. Đây là kết cục tồn tại nhiều năm qua trong hệ thống y tế vận hành theo logic chờ đợi: người dân chờ có triệu chứng mới đi khám và chờ bệnh nặng mới điều trị. Ngày 25/5/2026, Ủy ban nhân dân thành phố thông qua kế hoạch khám sức khỏe định kỳ cho người dân trong năm 2026, bao phủ gần 15 triệu dân. Từ đây, logic chờ đợi bắt đầu được ngành y tế thành phố đảo ngược.
Khám định kỳ kết hợp tầm soát chuyên sâu
Phó Giáo sư, Tiến sĩ, bác sĩ Tăng Chí Thượng, Giám đốc Sở Y tế thành phố chỉ rõ: “Khám sức khỏe định kỳ chủ yếu giúp đánh giá, phân loại tình trạng sức khỏe, từ đó mỗi người chủ động điều chỉnh lối sống và thực hiện các biện pháp phòng bệnh phù hợp. Còn tầm soát bệnh lý nhằm phát hiện sớm bệnh ngay từ khi chưa xuất hiện triệu chứng, đây mới là giải pháp có ý nghĩa quyết định trong công tác dự phòng”.
Việc kết hợp khám định kỳ và tầm soát chuyên sâu đang tạo nên hệ thống y tế dự phòng thực sự. Theo đó, giai đoạn tới ngành y tế thành phố sẽ ưu tiên tầm soát năm loại ung thư: cổ tử cung, vú, đại trực tràng, gan và tuyến tiền liệt. Tất cả đều có tỷ lệ mắc và tử vong cao, gây gánh nặng lớn cho hệ thống y tế và ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống người dân.
“Tầm soát và phát hiện sớm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong phòng, chống ung thư, giúp giảm nguy cơ tử vong, giảm gánh nặng bệnh tật, đồng thời nâng cao hiệu quả điều trị và tăng cơ hội chữa khỏi. Xét trên góc độ lợi ích sức khỏe cộng đồng cũng như hiệu quả kinh tế lâu dài, đây là chương trình không thể chậm trễ”, Giám đốc Sở Y tế nhấn mạnh.
Đột phá với AI trong tầm soát ung thư cổ tử cung
Trong giai đoạn thí điểm, ngành y tế thành phố lựa chọn tầm soát ung thư cổ tử cung trước. Điểm đột phá về phương pháp đến từ đề xuất ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong tầm soát. Phó Giáo sư, Tiến sĩ, bác sĩ Hoàng Thị Diễm Tuyết, Giám đốc Bệnh viện Hùng Vương chỉ ra ba lý do chọn xét nghiệm AI: đã được Bộ Y tế đưa vào danh mục kỹ thuật chính thức; có chi phí thấp nhất trong các phương pháp tầm soát hiện hành; và đặc biệt, xét nghiệm AI cho kết quả ngay lập tức sau khoảng hai phút.
“Điều đó cho phép hướng dẫn bệnh nhanh ngay về các bước xử lý tiếp theo, giúp rút ngắn toàn bộ hành trình từ phát hiện đến can thiệp”, bác sĩ Tuyết cho biết.
Ung thư cổ tử cung là loại ung thư có thể phòng ngừa ở cả ba cấp độ: tiêm vaccine HPV cho trẻ vị thành niên, phát hiện sớm qua tầm soát và điều trị kịp thời khi bệnh còn ở giai đoạn đầu. Đây là cơ sở khoa học để thành phố đặt mục tiêu xử lý dứt điểm ung thư cổ tử cung vào năm 2027, ung thư vú vào giai đoạn 2028-2030, phù hợp với cam kết của Việt Nam với Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).
Phân công cụ thể, huy động tổng lực
Những mục tiêu đó không phải là khẩu hiệu khi được đặt trong khung chính sách rõ ràng. Nghị quyết số 72 của Bộ Chính trị đã xác định bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân là giải pháp đột phá trong kỷ nguyên mới. Thành phố đang thực hiện đúng tinh thần đó bằng phân công cụ thể: Bệnh viện Ung bướu thành phố phụ trách chín xã trong giai đoạn thí điểm; Bệnh viện Hùng Vương phối hợp Liên đoàn Lao động và Hội Liên hiệp Phụ nữ thành phố; Bệnh viện Từ Dũ đảm nhiệm địa bàn ở cơ sở 2 của bệnh viện...
Mỗi đơn vị được Sở Y tế phân công rõ địa bàn, đối tượng và chỉ tiêu. Từ đó, Liên đoàn Lao động thành phố đặt mục tiêu tầm soát cho một triệu người lao động, Hội Liên hiệp Phụ nữ triển khai tầm soát cho hội viên, và Mặt trận Tổ quốc vận động nguồn lực xã hội đỡ đầu bệnh nhi mắc bệnh hiểm nghèo tại các bệnh viện.
Đồng chí Nguyễn Phước Lộc, Phó Bí thư Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh, Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố xác định, nguồn lực triển khai dựa trên ba trụ cột: đoàn thể nhân dân, xã hội hóa và cộng đồng doanh nghiệp.
“Thay vì chi một khoản nhỏ để tầm soát, phát hiện sớm và điều trị khỏi ung thư cổ tử cung, chúng ta lại để đứa trẻ trở thành trẻ mồ côi, gánh nặng bảo trợ xã hội từ đó kéo dài tới năm 18 tuổi còn nặng hơn nhiều. Chúng ta phải chọn hạnh phúc của người mẹ và đứa trẻ”, đồng chí chỉ rõ.
Cũng theo Phó Bí thư Thành ủy, chi chưa đến 3.000 tỷ đồng để tầm soát toàn diện ung thư cổ tử cung và ung thư vú cho toàn bộ phụ nữ trên địa bàn đổi lại hàng chục nghìn ca bệnh được phát hiện sớm, hàng nghìn người mẹ được giữ lại bên con. Chi phí phòng ngừa luôn nhỏ hơn chi phí hậu quả.
Hướng tới chính sách bền vững
Lễ ký kết triển khai chương trình tầm soát ung thư dự tính được Sở Y tế thành phố thực hiện trước ngày 2/7/2026, dịp kỷ niệm 50 năm Sài Gòn-Gia Định mang tên Bác Hồ kính yêu. Nếu mô hình thí điểm thành công, Sở Y tế có đủ cơ sở thực tiễn để trình Hội đồng nhân dân thành phố ban hành nghị quyết, đề xuất cơ chế ngân sách nhà nước, nhằm biến cam kết thành chính sách bền vững. Khi đó, tầm soát ung thư sẽ trở thành quyền lợi đương nhiên và bình đẳng của mọi người dân thành phố, không phân biệt giàu nghèo, không phụ thuộc vào khoảng cách địa lý.
