Thị trường AI đang chứng kiến nghịch lý: token càng rẻ, hóa đơn cuối tháng càng tăng, và các doanh nghiệp nhận ra thuê người lao động vẫn rẻ hơn nuôi máy. Trong vài năm qua, các tập đoàn công nghệ lớn nhất hành tinh đã liên tục bơm hàng tỷ USD vào cuộc đua vũ trang AI. Kịch bản màu hồng vẽ ra rằng AI sẽ thay thế hoặc hỗ trợ con người tối đa, giúp doanh nghiệp tối ưu chi phí và tăng hiệu suất. Nhưng khi hào quang của Generative AI lắng xuống, thực tế phũ phàng lộ diện.
Theo The Verge và The Information, việc thúc ép nhân viên sử dụng AI tối đa tạo ra hóa đơn khổng lồ, buộc nhiều ông lớn quay xe.
Microsoft hủy giấy phép Claude Code
Microsoft, một trong những thế lực đứng sau làn sóng AI, vừa có quyết định gây ngỡ ngàng. Gã khổng lồ phần mềm bắt đầu hủy bỏ hầu hết giấy phép sử dụng công cụ Claude Code của Anthropic đối với các kỹ sư. Thay vào đó, họ chuyển hướng sang GitHub Copilot CLI, một giải pháp nội bộ. Quyết định được đưa ra chỉ 60 ngày sau khi Microsoft mở quyền truy cập rộng rãi Claude Code cho hàng ngàn nhà phát triển, quản lý dự án và nhà thiết kế. Công cụ nhanh chóng phổ biến, nhưng tần suất và quy mô sử dụng quá lớn đẩy chi phí vận hành lên mức không tưởng, buộc ban lãnh đạo đảo ngược quyết định. Việc hủy giấy phép nội bộ không ảnh hưởng đến thỏa thuận Foundry 5 tỷ USD hay cam kết mua 30 tỷ USD năng lực tính toán Azure từ Anthropic, nhưng cho thấy ngay cả Microsoft cũng toát mồ hôi trước hóa đơn AI.
Uber cháy ngân sách AI sau 4 tháng
Uber rơi vào tình cảnh trớ trêu hơn. Giám đốc Công nghệ Praveen Neppalli Naga chia sẻ với The Information rằng công ty đã đốt sạch ngân sách AI cho cả năm 2026 chỉ trong 4 tháng đầu năm. Nguyên nhân từ việc Uber khuyến khích nhân viên dùng AI qua bảng xếp hạng nội bộ, vinh danh đội ngũ tương tác nhiều nhất. Sự hào hứng thái quá biến thành thảm họa ngân sách.
Các báo cáo tài chính này dội gáo nước lạnh vào tham vọng của nhà đầu tư Silicon Valley. Trong khi CEO vẫn hứa hẹn cách mạng năng suất, rào cản chi phí chứng tỏ là nút thắt cứng đầu. Khía cạnh kinh tế của việc thay thế lao động bằng AI phức tạp hơn dự báo.
Nvidia: Chi phí phần cứng AI vượt xa lương nhân viên
Ông Bryan Catanzaro, Phó Chủ tịch mảng Học sâu Ứng dụng tại Nvidia, thẳng thắn với Axios rằng đối với đội ngũ của ông, chi phí tính toán phần cứng vượt xa chi phí trả lương nhân viên. Nhận định từ lãnh đạo cấp cao của Nvidia, công ty thống trị chip AI, bóc trần sự thật: nuôi và vận hành hệ thống AI để làm việc thay con người hiện đắt hơn thuê kỹ sư hàng đầu.
Nghịch lý token rẻ, hóa đơn tăng
Xu hướng ép nhân viên dùng AI tối đa diễn ra ở khắp nơi. Tại Meta, nhân viên tự thiết kế bảng xếp hạng "Claudeonomics" để theo dõi đồng nghiệp tiêu tốn nhiều tài nguyên AI nhất. Amazon thúc đẩy nhân viên "tokenmaxx" - tiêu thụ càng nhiều token càng tốt. Với mô hình định giá dựa trên token, nhân viên làm việc năng suất đồng nghĩa hóa đơn cho nhà cung cấp AI phình to.
Goldman Sachs dự báo việc ứng dụng AI agents có thể khiến lượng tiêu thụ token toàn cầu tăng gấp 24 lần vào năm 2030, đạt 120 triệu tỷ token mỗi tháng. Khi doanh nghiệp chuyển từ chatbot đơn giản sang tác tử AI tự hoạt động, tổng chi phí vận hành tăng phi mã bất chấp đơn giá token giảm.
Báo cáo từ Gartner chỉ ra đến năm 2030, chi phí xử lý trên mô hình ngôn ngữ lớn quy mô nghìn tỷ tham số giảm gần 90% so với 2025. Nhưng Gartner cảnh báo token rẻ không giúp tiết kiệm chi phí, vì mô hình tác tử tự trị đòi hỏi lượng token khổng lồ cho mỗi tác vụ. Tốc độ tăng tiêu thụ vượt tốc độ giảm giá, và nhà cung cấp AI không chuyển giao toàn bộ tiết kiệm cho khách hàng. Chi phí suy luận thực tế tiếp tục bị đẩy lên.
Ông Will Sommer, Giám đốc Phân tích cấp cao tại Gartner, cảnh báo các Giám đốc Sản phẩm không nhầm lẫn giữa giảm giá token thương mại với phổ cập hóa khả năng lập luận đỉnh cao của AI.
Tương lai của AI agents
CEO Nvidia Jensen Huang từng bày tỏ tầm nhìn về một trăm tác tử AI làm việc song hành cùng mỗi nhân viên. Tầm nhìn này đại diện cho làn sóng các nhà điều hành vẽ nên lực lượng lao động số hóa vận hành trơn tru doanh nghiệp. Nhưng nếu tốc độ tiêu thụ token tăng nhanh hơn tốc độ giảm giá phần cứng, kỷ nguyên AI agents có thể đi kèm hóa đơn khổng lồ ngoài mọi kịch bản.
Công nghệ chỉ thực sự mang lại cuộc cách mạng khi giải quyết bài toán tối ưu chi phí. Nếu AI thay thế con người vẫn duy trì mức giá xa xỉ, con người có lẽ vẫn là lựa chọn kinh tế nhất cho doanh nghiệp trong nhiều năm tới.
