Chỉ hai ngày sau khi Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA) công bố kế hoạch xây dựng một căn cứ cố định gần cực nam của Mặt Trăng, Blue Origin – một trong những công ty tư nhân được thuê tham gia dự án – đã gặp thất bại lớn. Vào ngày 28.5, tên lửa thử nghiệm của Blue Origin, thuộc sở hữu của tỉ phú Jeff Bezos, đã phát nổ ngay trên bệ phóng tại bang Florida (Mỹ). Vụ nổ gây thiệt hại nghiêm trọng cho bệ phóng, dự kiến cần nhiều thời gian để sửa chữa.
Nguồn lợi tăng cao
Đối với NASA, tai nạn này khiến nhiệm vụ xây dựng căn cứ trên Mặt Trăng bị trì hoãn đáng kể. Tuy nhiên, đối với đối thủ cạnh tranh của Blue Origin là Công ty SpaceX của tỉ phú Elon Musk, vụ tai nạn lại mở ra cơ hội lớn. Dự kiến trong tháng 6 tới, SpaceX sẽ lần đầu phát hành cổ phiếu ra công chúng (IPO), huy động ước tính 75 tỉ USD, với định giá công ty khoảng 1.800 tỉ USD. Nguồn vốn từ IPO này có thể giúp SpaceX phát triển công nghệ mới, củng cố vị thế thống trị trên thị trường công nghệ không gian Mỹ.
Thị trường công nghệ không gian hiện không còn giới hạn trong các sứ mệnh khám phá vũ trụ. Cuộc chiến Ukraine đã thay đổi điều này khi cho thấy vai trò quan trọng của các vệ tinh cung cấp kết nối internet, đặc biệt là hệ thống Starlink giúp Ukraine duy trì kết nối internet bị Nga đánh sập. Ngoài ra, dù bị giới hạn trong việc sử dụng kết nối với Starlink, Ukraine vẫn có thể thu thập dữ liệu chiến trường một cách đáng kể.
Thay đổi tính chất cuộc đua
Theo phân tích từ Eurasia Group (Mỹ), đơn vị tư vấn và nghiên cứu rủi ro chính trị hàng đầu thế giới, trong thập niên qua, Nga đã dần rút khỏi hợp tác không gian với Mỹ. Năm 2020, Moscow từ chối tham gia chương trình Mặt Trăng Artemis cùng Washington. Thay vào đó, Nga hợp tác với chương trình vũ trụ của Trung Quốc để thiết lập căn cứ tương tự trên Mặt Trăng. Năm 2022, Tập đoàn Wagner của Nga đã mua lại hình ảnh vệ tinh về Ukraine từ các công ty Trung Quốc đang cạnh tranh với Starlink, tập đoàn vốn đã cắt quyền truy cập của Nga vào vệ tinh của họ. Trong khi đó, Mỹ tuyên bố sẽ ngừng hoạt động Trạm Không gian Quốc tế (ISS) vào năm 2030 để chuyển sang các trạm vũ trụ thương mại tư nhân.
Trong thập niên qua, Trung Quốc đã vượt qua Nga để trở thành đối thủ lớn nhất của Mỹ trong cuộc đua không gian. Bắc Kinh đặt mục tiêu đưa phi hành gia đầu tiên lên cực nam Mặt Trăng trước năm 2030, mở rộng trạm vũ trụ Thiên Cung và tăng tốc thám hiểm sao Hỏa để mang về các mẫu vào năm 2031.
Khác với Mỹ, hầu hết chương trình vũ trụ của Bắc Kinh được thực hiện bởi các công ty nhà nước như Tập đoàn Khoa học và Công nghệ Hàng không Vũ trụ Trung Quốc (CASC) và Tập đoàn Khoa học và Công nghiệp Hàng không Vũ trụ Trung Quốc (CASIC). Một số công ty tư nhân trong lĩnh vực này đã ra đời nhưng vẫn dựa vào nguồn vốn do chính phủ hậu thuẫn.
Cạnh tranh khốc liệt hơn
Cuộc đua không gian hiện không chỉ vì uy tín khoa học hay lợi thế quân sự mà còn vì kinh tế. Sứ mệnh Artemis của Mỹ được thiết kế để tạo ra một "nền kinh tế Mặt Trăng" bằng cách kích thích đầu tư tư nhân, phát triển công nghệ mới, tạo việc làm giá trị cao và xây dựng chuỗi cung ứng thương mại trong không gian sâu. NASA đánh giá thám hiểm Mặt Trăng sẽ tạo ra các thị trường mới trong giao thông vận tải, thông tin liên lạc, khai thác tài nguyên và cơ sở hạ tầng, đồng thời tăng cường khả năng cạnh tranh của Mỹ. Ngoài ra, tham vọng về các trung tâm dữ liệu chạy bằng năng lượng mặt trời trong không gian có thể làm giảm nhu cầu năng lượng cao của trí tuệ nhân tạo trên Trái Đất.
Trung Quốc cũng nhìn thấy cơ hội tương tự. Kế hoạch của Bắc Kinh về một Trạm Nghiên cứu Mặt Trăng quốc tế và cuối cùng là định cư trên Mặt Trăng nhằm đảm bảo chỗ đứng trong "nền kinh tế Mặt Trăng" đang nổi lên, bao gồm các nguồn tài nguyên như titan, heli-3 và kim loại đất hiếm, đến sản xuất năng lượng, sản xuất tiên tiến, dịch vụ vệ tinh và mạng lưới giao thông chiến lược giữa Trái Đất và Mặt Trăng. Các nhà hoạch định Trung Quốc coi không gian là động lực đổi mới công nghệ và tăng trưởng kinh tế dài hạn, giống như đường sắt, hàng không và internet trong quá khứ.
Khi nguồn lợi lớn hơn, cuộc cạnh tranh càng trở nên khốc liệt hơn.
