Thảm Họa Tin Giả AI Trong Chiến Sự Iran: Hàng Trăm Triệu Lượt Xem Và Cỗ Máy In Tiền
Xung đột khu vực đang leo thang ở Iran không chỉ gây ra những hệ lụy chính trị và quân sự, mà còn kéo theo một thảm họa mới: sự bùng nổ của tin giả do trí tuệ nhân tạo (AI) sản xuất và phát tán trên khắp các mạng xã hội. Làn sóng video và hình ảnh vệ tinh giả mạo đang thu hút hàng trăm triệu lượt xem, làm xói mòn niềm tin của công chúng vào thông tin xác thực.
"Ngập" Tin Giả Trên Mạng Xã Hội
Trong bối cảnh dòng tin tức về chiến sự Iran dồn dập, nhiều người dùng đã đổ xô lên mạng xã hội để cập nhật và chia sẻ thông tin. Chính nhu cầu theo dõi tình hình theo thời gian thực đã tạo điều kiện cho các video giả, ảnh giả và tuyên bố sai sự thật lan truyền với tốc độ chóng mặt. Theo phân tích của BBC Verify, nhiều nội dung sai lệch do AI tạo ra đã thu hút tổng cộng hàng trăm triệu lượt xem trên các nền tảng như X, TikTok và Facebook.
Một ví dụ điển hình là đoạn video được cho là ghi lại cảnh tên lửa tấn công Tel Aviv, kèm theo âm thanh nổ lớn phía sau. Video này xuất hiện trong hơn 300 bài đăng và tiếp tục được chia sẻ hàng chục nghìn lần trên nhiều nền tảng khác nhau. Trong một trường hợp khác, video cảnh tòa tháp Burj Khalifa ở Dubai bốc cháy và đám đông bỏ chạy về phía tòa nhà do AI tạo ra đã thu hút hơn 10 triệu lượt xem. Nội dung này lan rộng đúng lúc người dân và du khách lo ngại về các vụ tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái vào thành phố.
Không chỉ video, ảnh vệ tinh giả cũng bắt đầu xuất hiện như một lớp thông tin sai lệch mới. BBC Verify xác minh được nhiều video thật về các đợt Iran tấn công trụ sở Hạm đội 5 của Hải quân Mỹ tại Bahrain trong ngày đầu xung đột. Tuy nhiên, chỉ một ngày sau, một bức ảnh ngụy tạo được báo The Tehran Times chia sẻ trên X lại lan truyền với tuyên bố căn cứ này đã bị phá hủy trên diện rộng. Theo công cụ phát hiện SynthID, hình ảnh này đã được tạo mới hoặc chỉnh sửa bằng công cụ AI của Google, dựa trên ảnh vệ tinh thật chụp một căn cứ hải quân Mỹ ở Bahrain vào tháng 2/2025.
Rào Cản Sụp Đổ Và Cỗ Máy Kiếm Tiền
Theo Timothy Graham, chuyên gia mạng xã hội tại Đại học Công nghệ Queensland, rào cản để tạo ra những thước phim xung đột giả mạo giờ đây đã hoàn toàn sụp đổ. Ông cho rằng những gì trước đây cần tới ê-kíp sản xuất video chuyên nghiệp, giờ có thể hoàn thành chỉ trong vài phút bằng công cụ AI. Henry Ajder, chuyên gia về AI tạo sinh, cũng đưa ra đánh giá tương tự, nhấn mạnh rằng số lượng công cụ hiện có để tạo ra các nội dung thao túng bằng AI có độ chân thực cao là chưa từng thấy.
Tuy nhiên, vấn đề không chỉ nằm ở công nghệ, mà còn ở mô hình kiếm tiền của nền tảng. X thông báo trong tuần này về việc sẽ tạm ngừng cho phép các nhà sáng tạo tham gia chương trình kiếm tiền nếu đăng video xung đột vũ trang do AI tạo ra mà không gắn nhãn. Chương trình này trả tiền cho các tài khoản đủ điều kiện khi bài đăng tạo được nhiều lượt xem, thích, chia sẻ và bình luận. Graham ước tính X có thể đã chi trả khoảng 8-12 USD cho mỗi một triệu lượt hiển thị từ người dùng đã xác minh.
"Một khi đã tham gia, nội dung lan truyền do AI tạo ra về cơ bản là một cỗ máy kiếm tiền. Họ đã xây dựng nên một đế chế thông tin sai lệch với độ tinh vi rất cao", Graham nhận xét. Mahsa Alimardani, nhà nghiên cứu về Iran tại Oxford Internet Institute, cho rằng đây là tín hiệu đáng chú ý vì nền tảng đã thừa nhận mức độ nghiêm trọng của vấn đề, nhưng TikTok và Meta vẫn chưa phản hồi khi được hỏi liệu có áp dụng biện pháp tương tự hay không.
Hệ Quả: Niềm Tin Bị Bào Mòn Và Giải Pháp Thiếu Vắng
Hệ quả lớn nhất của làn sóng tin giả AI là niềm tin vào thông tin xác thực tiếp tục bị bào mòn. Alimardani cảnh báo các video giả như vậy làm suy giảm niềm tin của người dùng vào những gì họ nhìn thấy trên mạng xã hội, dẫn đến việc ghi nhận bằng chứng xác thực trở nên khó khăn hơn nhiều. Một số người dùng trên X thậm chí đã phải hỏi thêm chatbot Grok để kiểm tra độ thật giả của video, nhưng trong nhiều trường hợp, công cụ này vẫn không thể xác thực chính xác.
Các chuyên gia cho rằng chưa có giải pháp thật sự triệt để cho vấn đề này. Victoire Rio, giám đốc điều hành tổ chức phi lợi nhuận What To Fix, cho rằng lượng nội dung AI tăng vọt vì cả chuỗi sản xuất và đẩy nội dung lên mạng xã hội nay gần như có thể tự động hóa hoàn toàn. Graham nhấn mạnh mâu thuẫn sâu hơn nằm ở chỗ mô hình kiếm tiền dựa trên tương tác và mục tiêu cung cấp thông tin chính xác vốn xung đột trực tiếp với nhau.
"Vấn đề cốt lõi là việc kiếm tiền dựa trên tương tác và thông tin chính xác về cơ bản mâu thuẫn với nhau, và không nền tảng nào giải quyết triệt để được mâu thuẫn đó, hoặc có lẽ sẽ không bao giờ giải quyết được", chuyên gia mạng xã hội tại Đại học Công nghệ Queensland kết luận. Trong khi đó, với sự trợ giúp từ hàng loạt công cụ như Veo của Google, Sora của OpenAI, Seedance của Trung Quốc và Grok trên X, việc tạo ra một video AI giả với độ chân thực cao đang dễ dàng hơn bao giờ hết, đặt ra những thách thức lớn cho xã hội trong kỷ nguyên số.
