Thời kỳ hoàng kim của ngành khoa học máy tính đã qua. Sinh viên tốt nghiệp Đại học New York than trời khi nộp CV 8.000 lần vẫn chưa có việc làm fulltime. Theo Nikkei, sinh viên tốt nghiệp đại học tại Mỹ đổ lỗi cho AI khi họ chật vật tìm việc sau khi chi hàng trăm nghìn USD học phí.
Thực trạng khó khăn của sinh viên ngành khoa học máy tính
Dhruv, sinh viên chuyên ngành hệ thống thông tin tại Đại học New York, chia sẻ: “Tôi đã nộp đơn vào khoảng 8.000 công việc, nhưng tôi vẫn chưa có việc làm toàn thời gian.” Khi anh chuyển tới Mỹ học cao học, các công ty công nghệ đang tuyển dụng ồ ạt với mức lương cao. Anh tin mình có thể kiếm ít nhất 200.000 USD mỗi năm, nhưng thậm chí không tìm được kỳ thực tập và phải hạ kỳ vọng xuống 120.000 USD. Giờ đây, anh chỉ muốn có việc làm.
Dhruv cho rằng AI trở thành rào cản với người chưa có kinh nghiệm. “Trước đây, với công việc entry-level, nếu bạn biết một ngôn ngữ lập trình và thêm một, hai công cụ là đủ. Giờ đây, công việc entry-level yêu cầu ba đến năm năm kinh nghiệm. Tôi phải lấy kinh nghiệm bằng cách nào nếu không ai tuyển tôi? Đó là một vòng lặp: họ muốn kinh nghiệm, nhưng bạn không thể có kinh nghiệm nếu không có việc làm.”
Tác động của AI đến thị trường lao động
Haram Kang, học ngành khoa học máy tính tại Đại học Rutgers, muốn trở thành quản lý sản phẩm. “Mọi người luôn nói nếu học khoa học máy tính, bạn sẽ ổn thôi. Mười năm trước, thậm chí năm năm trước, điều đó có lẽ đúng. Nhưng đến lúc chúng tôi tốt nghiệp, thị trường đã hoàn toàn bão hòa.” Cô nộp đơn vào hơn 200 công ty trong năm cuối và ít nhất 500 công ty trong hai năm sau tốt nghiệp, nhưng không có vị trí toàn thời gian. Cuối cùng, cô nhận việc trong mảng bán hàng công nghệ.
Yohan Aton bị Meta Platforms sa thải vào tháng 5. Anh gia nhập với tư cách thực tập sinh năm 2020 và trở thành nhân viên toàn thời gian sau tốt nghiệp năm 2022. “Khi đó có cảm giác rằng nếu bạn học khoa học máy tính ở một trường tốt, bạn có thể vào một công ty công nghệ mà không gặp vấn đề gì. Nhưng mọi thứ đã thay đổi trong năm qua.” Theo Aton, khoảng 20% mã mới được tạo bởi AI vào tháng 6/2025, tỷ lệ này tăng lên 70% vào tháng 1 và gần 95% vào tháng 5. “Các công ty muốn chi tiền cho phần cứng AI hơn là cho con người.” Meta đã sa thải khoảng 8.000 nhân viên và hủy kế hoạch tuyển thêm 6.000 người, trong khi dự kiến chi tới 145 tỷ USD vốn đầu tư trong năm 2026.
Số liệu thống kê về tỷ lệ thất nghiệp
Tỷ lệ thất nghiệp tại Mỹ đối với sinh viên mới tốt nghiệp đại học trong độ tuổi 22-27 đã tăng từ khoảng 4% năm 2022 lên 5,6% vào tháng 3 vừa qua, theo Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York. Dù thấp hơn giai đoạn đại dịch hay khủng hoảng tài chính, rào cản cho người trẻ tìm việc đang tăng. Dữ liệu năm 2024 cho thấy ngành kỹ thuật máy tính có tỷ lệ thất nghiệp 7,8%, chỉ sau nhân học (7,9%), và khoa học máy tính ở mức 7%, ngang với nghệ thuật biểu diễn.
Stephen Henriques, nhà nghiên cứu tại Trường Quản lý Đại học Yale, cho rằng AI tác động đáng kể tới thị trường việc làm đầu vào. “AI đang làm rất nhiều phần việc của họ hoặc tinh giản công việc. Thay vì cần 10 nhà phân tích, bạn chỉ cần 5 người.” Nhiều lãnh đạo doanh nghiệp đang đánh giá tác động của AI đối với năng suất.
Pei Ying Chua, kinh tế trưởng khu vực châu Á - Thái Bình Dương của LinkedIn, chỉ ra kỹ sư phần mềm, quản lý marketing và nhà phân tích dữ liệu là những vai trò có mức độ công việc dễ bị AI tái tạo. “Đến năm 2030, 70% kỹ năng cần thiết cho phần lớn công việc sẽ thay đổi do AI.” Bà nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thích nghi.
Giải pháp và xu hướng mới
Laura Ullrich, giám đốc nghiên cứu kinh tế tại Indeed, nhận định thị trường lao động “tuyển ít, sa thải ít”, khiến cơ hội việc làm mới không nhiều, đặc biệt khó cho sinh viên khoa học máy tính và tài chính. Một số sinh viên tốt nghiệp chọn con đường khởi nghiệp, tự tạo công ty riêng. Số người ghi “nhà sáng lập” trên LinkedIn tăng 75% trong năm qua, theo Chua.
