Làn Sóng Robot 'Dễ Thương' Để Chiếm Cảm Tình Người Dùng Trên Toàn Cầu
Từ robot giao hàng với đôi mắt to tròn đến robot hình người có biểu cảm linh hoạt, các hãng công nghệ trên thế giới đang đẩy mạnh xu hướng thiết kế nhằm tăng độ thân thiện và chiếm cảm tình của người dùng. Tuần trước, khi đường phố Los Angeles ngập lụt vì mưa lớn, nhiều cư dân thành phố đã bày tỏ lòng thương cảm với một robot giao hàng tự động chật vật di chuyển trong làn nước.
Video về robot này do tài khoản mona.the.pa đăng trên Instagram đã nhận hơn 222.000 lượt thích và 3.700 bình luận chỉ sau 6 ngày, với những lời động viên như "nó đang cố gắng hết sức" hay "ai đó xin hãy giúp đỡ đi". Sự kiện này cho thấy cách con người dễ dàng hình thành cảm xúc với những cỗ máy được thiết kế dễ thương.
Thiết Kế Thân Thiện Để Tăng Sự Chấp Nhận
Tại nhiều thành phố lớn, robot giao hàng ngày càng được trang bị biểu cảm khuôn mặt và tên gọi riêng biệt. Người đi đường thường xuyên thể hiện tình cảm yêu mến bằng cách giúp chúng vượt qua chướng ngại vật, nhấn nút đèn tín hiệu sang đường hoặc gửi lời chúc may mắn trên hành trình di chuyển.
Không chỉ robot giao hàng, nhiều loại robot khác cũng đang được các công ty công nghệ thiết kế với vẻ ngoài dễ thương, thậm chí gần giống thú cưng, nhằm gây thiện cảm. Ellie Sanoubari, một nhà thiết kế robot, chia sẻ với NBC News: "Nếu là nhà phát triển hoặc thiết kế robot, chắc chắn bạn không mong sản phẩm của mình mang tới cảm giác đe dọa mà muốn mọi người thấy thoải mái. Bạn sẽ muốn gửi đi tín hiệu rằng nó thân thiện và không làm hại ai."
Theo Sanoubari, trước đây robot thường bị giới hạn trong nhà máy và cần người có chuyên môn kỹ thuật để vận hành. Giờ đây, bà dự đoán thế hệ robot mới, hướng đến tương tác với con người, sẽ trở nên phổ biến hơn trong cuộc sống hàng ngày. Điều đó có thể dẫn đến những lựa chọn thiết kế như đầu lớn hơn, mắt to hơn và khả năng phát ra âm thanh dễ thương.
Các Công Ty Hàng Đầu Đi Đầu Trong Xu Hướng
DoorDash, dịch vụ giao đồ ăn lớn nhất tại Mỹ, đã phát triển robot giao hàng Dot theo hướng này. Dot trình làng vào mùa thu năm ngoái, có thể di chuyển trên đường phố với tốc độ tối đa 40 km/h, đồng thời được thiết kế nhằm thúc đẩy "sự chấp nhận của con người".
Ashu Rege, Phó chủ tịch phụ trách công nghệ tự động của DoorDash, cho biết công ty chế tạo Dot với hình dáng tròn trịa vì theo nghiên cứu, con người có xu hướng thích vật thể tròn hơn vuông vức. Đôi mắt to cũng là đặc điểm thiết kế quan trọng, cho phép Dot "nhìn" về hướng định di chuyển và giao tiếp bằng mắt với người đi bộ để ra hiệu sắp sang đường.
Robot này cũng phát ra âm thanh để thông báo về sự xuất hiện của mình, hoặc cảnh báo người xung quanh khi di chuyển trên vỉa hè. Rege hy vọng những tính năng này giúp mọi người chấp nhận và tin tưởng robot, đồng thời dần quen thuộc và đoán được ý định của nó.
Sự Đa Dạng Trong Thiết Kế Robot
DoorDash không phải công ty duy nhất tìm cách khiến robot trở nên thân thiện hơn. Startup Mỹ Interaction Labs đã mời Alec Sokolow, biên kịch từng được đề cử giải Oscar cho phim hoạt hình nổi tiếng Toy Story, tham gia thiết kế đèn tương tác Ongo. Sản phẩm đèn bàn này có dạng robot mắt to, nói giọng hoạt hình và di chuyển giống như chiếc đèn biểu tượng của hãng phim Pixar.
Tương tự chatbot, Ongo hiểu hơn về người dùng qua thời gian, đóng vai trò như bạn đồng hành hoặc tác nhân AI. Nhưng khác với chatbot, nó có thể nhảy lên vì phấn khích hoặc nghiêng mình nhìn qua vai ai đó. Sokolow chia sẻ, họ muốn tạo ra một thiết bị "lai giữa thú cưng và trợ lý cá nhân".
Robot hình người cũng không đứng ngoài cuộc đua "dễ thương". Memo, robot giúp việc nhà như xếp bát đĩa vào máy rửa và gấp đồ, có vẻ ngoài gợi nhớ đến Baymax - robot "bạn đồng hành" được yêu thích trong phim hoạt hình Big Hero 6 của Disney.
Theo Fabian Fernandez-Han, trưởng bộ phận marketing của nhà sản xuất Sunday Robotics (Mỹ), họ muốn Memo có vẻ ngoài thân thiện nhưng không quá giống người vì điều đó sẽ dẫn đến "thung lũng kỳ lạ" (uncanny valley) - cảm giác khó chịu với vật thể giống người nhưng không thật. Khi robot chuẩn bị bước vào giai đoạn thử nghiệm cuối năm nay, công ty đang cân nhắc các tùy chỉnh nhằm "tăng yếu tố dễ thương" như đội mũ nhiều màu và phụ kiện khác.
Những Bước Tiến Trong Công Nghệ Robot Hình Người
Công ty Apptronik (Mỹ) và Fourier (Trung Quốc) đang thiết kế những robot có đôi mắt biểu cảm hơn, nụ cười thân thiện với những đặc điểm tinh tế hơn nhằm gợi lên cảm giác ấm áp và tích cực. Jeff Cardenas, CEO Apptronik, nói với Semafor: "Nếu mọi người tiếp tục sợ hãi robot, họ sẽ không đón nhận chúng."
Apollo, robot mới nhất của Apptronik, có khuôn mặt phẳng, hai camera làm mắt và một màn hình hiển thị thông tin thay cho miệng. Trong khi đó, robot chăm sóc cá nhân của Fourier có vẻ ngoài mềm mại hơn với lớp bọc và đệm mút. Fourier giải thích, robot này thấp hơn 10 cm so với các mẫu khác cùng công ty vì thử nghiệm cho thấy robot cao hơn 168 cm tạo cảm giác "áp lực vật lý và đe dọa".
Công ty Trung Quốc DroidUp lại tăng tính gần gũi cho robot hình người bằng cách sử dụng da tổng hợp, duy trì thân nhiệt 32-36 độ C, cải tiến dáng đi và biểu cảm. Moya có thể đi bộ, duy trì giao tiếp bằng mắt và thể hiện biểu cảm tinh tế với khuôn mặt ưa nhìn.
Công ty giới thiệu Moya tại Thượng Hải cuối tháng 1, gọi đây là robot mô phỏng sinh học đầy đủ và tích hợp AI hiện thân đầu tiên trên thế giới. Cao 1,65 m và nặng khoảng 32 kg, Moya được thiết kế với tỷ lệ gần giống người trưởng thành.
DroidUp không chỉ coi Moya như một robot gia đình mà còn hướng đến ứng dụng trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe, giáo dục và môi trường thương mại khác, nơi tương tác giữa người và robot đóng vai trò trung tâm. Thay vì tập trung vào nhiệm vụ công nghiệp hay trình diễn thể thao tốc độ cao, công ty nhắm đến môi trường đòi hỏi sự tương tác lâu dài và cảm giác thân thiện, dễ gần.
Những Tranh Cãi Và Cảnh Báo
Tuy nhiên, việc "dễ thương hóa" robot cũng vấp phải một số ý kiến trái chiều. Brian Comiskey, Giám đốc cấp cao về đổi mới và xu hướng của Hiệp hội Công nghệ Tiêu dùng, cho biết nhiều nhà phát triển phải cố gắng cân bằng giữa khả năng phản hồi của robot, tức thực hiện nhiệm vụ nhanh chóng và đáng tin cậy, với thiết kế dễ thương.
Guy Hoffman, giáo sư Đại học Cornell chuyên nghiên cứu về tương tác giữa người và robot, cho rằng việc thêm đặc điểm của con người như mắt có thể không phù hợp và gọi những robot không khuôn mặt như Optimus của Tesla là thiết kế "trung thực" nhất. Ông giải thích: "Robot nên dễ tiếp cận giống như thang máy vậy. Bạn không muốn cảm thấy khó chịu như sắp chết khi bước vào thang máy, nhưng cũng không cần sự dễ thương."
Trong bối cảnh ngày càng có nhiều robot dễ thương tích hợp AI, Sanoubari cảnh báo về nguy cơ con người phụ thuộc cảm xúc vào chúng. Trước đó, đồ chơi robot tích hợp AI và các "bạn đồng hành" giống thú cưng đã làm dấy lên nhiều lo ngại về quyền riêng tư dữ liệu, sự kiểm soát lỏng lẻo và chủ đề trò chuyện không phù hợp với trẻ em.
Sanoubari nhận định: "Một trong những điều chúng ta có thể làm là minh bạch về bản chất máy móc của robot, nhất là khi sử dụng chúng cho các nhóm dễ bị tổn thương như trẻ em, cho việc chăm sóc người cao tuổi và nhiều công việc tương tự."
