Ngày 10/5, nhà văn Rebecca Watson đã có buổi giao lưu với độc giả tại Hà Nội, giới thiệu tác phẩm Xước xát. Cuốn tiểu thuyết đương đại này kể về một ngày trong đời của một cô gái vô danh, người đang vật lộn với nội tâm hỗn độn sau trải nghiệm bị xâm hại tình dục. Với lối viết phân mảnh, phá cách, tác phẩm thách thức cách đọc truyền thống và đã lọt vào danh sách rút gọn của Giải thưởng Goldsmiths và Giải thưởng Desmond Elliot, đưa Watson trở thành một trong những cây bút triển vọng nhất của văn học đương đại Anh.
Viết sáng tạo để trao hình hài cho tiềm thức
Xuất thân là nhà báo, Rebecca Watson đã mài giũa khả năng ngôn ngữ, giúp cô chọn lọc và làm chủ từ ngữ. Xước xát là tiểu thuyết đầu tay của cô, được viết từ một thôi thúc bí ẩn. Watson chia sẻ: “Tôi cảm thấy mình cần phải viết, và lối viết phân mảnh đến một cách tự nhiên. Hình thức này là của tôi, tôi cảm thấy tự do vì được đặt ra quy luật cho chính phong cách của mình.”
Cô cho biết nguồn cảm hứng lớn nhất là nhà văn Virginia Woolf: “Tôi đọc Virginia Woolf lần đầu năm 16 tuổi và hoàn toàn choáng ngợp. Cách bà xây dựng thế giới nội tâm, biến những bí mật thành con chữ, đã ảnh hưởng đến lối sáng tác của tôi.” Watson cũng bị ấn tượng bởi cách Woolf “uốn dẻo” thời gian, thay vì kể chuyện tuyến tính. Trong Xước xát, nhân vật chính sau sang chấn cũng cảm nhận thời gian co giãn một cách vô thức.
Đối diện với sang chấn tâm lý
Watson cho biết việc là phụ nữ giúp cô dễ đồng cảm với nhân vật. Trong xã hội hiện đại, phụ nữ luôn sống với mối đe dọa tiềm ẩn về xâm hại tình dục. Tuy nhiên, Xước xát không chỉ là câu chuyện về xâm hại, mà còn về sang chấn và cách con người sống chung với nó. “Sang chấn là thứ luôn trở đi trở lại, ám ảnh ta. Câu chuyện về sang chấn là câu chuyện về việc cố gắng quên đi nhưng không thể. Có một cái kho ẩn sâu trong tâm trí, giấu kín thứ gì đó mà ta luôn nhận thức được dù không chủ động nghĩ về nó,” cô giải thích.
Theo Watson, mỗi người đều có một nỗi sang chấn nào đó đeo bám. “Một ký ức tiêu cực in hằn trong tâm trí dù ta muốn hay không. Đó là lý do chủ đề này hấp dẫn tôi.”
Một cách đọc sách mới
Tác giả khuyên độc giả tiếp cận sách một cách cởi mở, không sợ đọc sai vì không có cách đọc nào là sai. Lối trình bày của Xước xát gợi cảm giác như tiếp nhận nhiều thông tin cùng lúc trong thế giới thực, và việc chọn thông tin nào trước, sau là cá nhân. Việc kể chuyện ở ngôi thứ nhất giúp độc giả dễ đồng cảm và “sống” trong nhân vật.
Nhân vật chính không có tên, một chủ đích của Watson để câu chuyện trở nên phổ quát và giữ tính chân thật. “Tôi không bao giờ tự nghĩ về tên mình. Việc nhân vật tự nhắc tên sẽ khiên cưỡng.” Thay vì kịch tính hóa sang chấn, Watson để độc giả trải nghiệm câu chuyện theo đúng cách nhân vật nghĩ, đảm bảo sự tôn trọng và công bằng cho người bị xâm hại, từ chối biến họ thành nạn nhân.
Xước xát là tiểu thuyết mơ hồ, không đưa ra câu trả lời cụ thể, trao quyền quyết định cho độc giả. Lối viết độc đáo này vừa trao quyền tự chủ, vừa đòi hỏi độc giả đọc chú tâm hơn. Trong thời đại AI lên ngôi, phong cách của Rebecca Watson thách thức “mô hình ngôn ngữ” vô hồn của trí tuệ nhân tạo, khẳng định văn chương là nghệ thuật phản ánh chiều sâu con người.
