Đến cuối năm 2024, tổng số nội dung do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra đã vượt qua nội dung do con người viết trên internet toàn cầu. Đây là một trong những cảnh báo đáng lo ngại về sự phát triển nhanh chóng của AI, theo Tiến sĩ Hồ Đức Thắng, đại biểu Quốc hội chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội. Ông dẫn chứng: để đạt 100 triệu người dùng, điện thoại cố định mất 75 năm, internet mất 7 năm, nhưng ChatGPT chỉ cần 2 năm.
Thực trạng và thách thức trong quản trị đạo đức AI tại Việt Nam
Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia có tốc độ ứng dụng AI khá nhanh trong khu vực Đông Nam Á. Chính phủ đã sớm ban hành các quy định nền tảng, như Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, khẳng định AI là công nghệ chiến lược. Các Luật An ninh mạng 2018, Luật Dữ liệu 2024 tạo hành lang pháp lý cho quản lý dữ liệu và bảo vệ quyền riêng tư.
Tuy nhiên, Tiến sĩ Phạm Thị Xuân Nga, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, nhận định một trong những yếu tố cốt lõi là dữ liệu huấn luyện AI còn phân tán giữa các bộ, ngành và địa phương. Tiêu chuẩn chia sẻ dữ liệu chưa đồng bộ, dữ liệu mở hạn chế, ảnh hưởng đến chất lượng mô hình AI và khả năng kiểm soát rủi ro đạo đức. Bà cũng chỉ ra tình trạng thiếu nguồn nhân lực liên ngành kết hợp khoa học máy tính, luật học, đạo đức học, quản trị công và an ninh mạng. Nhiều doanh nghiệp mới chỉ tập trung vào hiệu quả kinh tế mà chưa xây dựng quy trình đánh giá rủi ro đạo đức hay cơ chế giám sát.
Khung pháp lý mới: Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 và Khung đạo đức AI quốc gia
Luật Trí tuệ nhân tạo 2025, có hiệu lực từ ngày 1/3/2026, thiết lập khung pháp lý toàn diện, lấy con người làm trung tâm và quản lý rủi ro theo mức độ. Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành Khung đạo đức AI quốc gia theo Thông tư 05/2026/TT-BKHCN ngày 10/3/2026. Việc áp dụng Khung là bắt buộc đối với cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức, cá nhân trong vai trò nhà phát triển, nhà cung cấp, bên triển khai hoặc người sử dụng hệ thống AI phục vụ quản lý nhà nước hoặc dịch vụ công.
Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đã ký Quyết định 33/2026/QĐ-TTg ban hành Danh mục hệ thống AI có rủi ro cao trong các lĩnh vực: giáo dục, dân tộc và tôn giáo, y tế, ngân hàng, tố tụng, giao thông vận tải. Các hệ thống này phải đáp ứng nguyên tắc hoạt động cơ bản, bảo đảm sự giám sát, kiểm soát và khả năng can thiệp của con người, không thực hiện hành vi bị nghiêm cấm.
Giải pháp: Hợp tác ba bên và phát triển nguồn nhân lực
Tiến sĩ Phạm Thị Xuân Nga nhận định, Khung đạo đức AI quốc gia là cột mốc quan trọng, nhưng việc chuyển hóa các nguyên tắc thành quy trình hành động cụ thể tại từng tổ chức, doanh nghiệp và dự án nghiên cứu vẫn là bài toán khó, cần sự hợp tác đồng bộ của ba bên: nhà quản lý, nhà khoa học và chuyên gia đầu ngành. Cần tập trung phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đào tạo liên ngành AI, khoa học dữ liệu, luật công nghệ, đạo đức số và quản trị công. Mỗi doanh nghiệp cần xây dựng nguyên tắc đạo đức nội bộ, thành lập hội đồng đạo đức công nghệ, công khai chính sách sử dụng dữ liệu và đánh giá tác động xã hội.
Tiến sĩ Hồ Đức Thắng cho rằng Việt Nam đang đi đúng trật tự kinh điển của khoa học quản trị, với chuỗi trách nhiệm rõ ràng trong sử dụng AI. Ông nhấn mạnh: “Đạo đức AI không phải lời nhắc cá nhân, mà là trách nhiệm hệ thống.” Quản trị tốt đạo đức AI chính là đặt nền móng phát triển nền AI mang bản sắc Việt, góp phần phát triển đất nước nhanh và bền vững.
