Đồng hồ điểm 22 giờ, sau một ngày dài học tập và làm thêm, Minh Lý, sinh viên ngành Ngôn ngữ Trung Quốc tại một trường đại học ở Hà Nội, vẫn tiếp tục tự học trong phòng trọ nhỏ. Khi gặp vấn đề ngữ pháp khó hay cần đối chiếu tài liệu, Lý thường tìm kiếm sự hỗ trợ từ các công cụ số và AI. Theo Lý chia sẻ, trong các mùa thi cuối kỳ, AI giống như một người bạn học luôn sẵn sàng giải đáp, giúp cô hỏi đi hỏi lại cho đến khi thực sự hiểu bài.
Biến AI thành giảng viên giàu kinh nghiệm
Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong học tập không còn xa lạ với nhiều bạn trẻ Gen Z. Tuy nhiên, điểm đặc biệt ở Minh Lý không nằm ở việc sử dụng AI, mà ở cách cô tương tác với công cụ này. Ban đầu, Lý chỉ đặt những câu hỏi đơn giản như “Giải thích ngữ pháp này giúp mình”, nhưng câu trả lời đôi khi còn chung chung và chưa phù hợp với trình độ. Sau khi tìm hiểu về kỹ thuật viết câu lệnh (prompt), Lý bắt đầu thay đổi cách đặt câu hỏi. Thay vì yêu cầu ngắn gọn, cô chủ động cung cấp đầy đủ bối cảnh, yêu cầu AI đóng vai một giảng viên tiếng Trung giàu kinh nghiệm, giải thích bằng tiếng Việt và trình bày theo cấu trúc cụ thể.
Minh Lý đưa ra ví dụ thường áp dụng: “Hãy đóng vai một giảng viên tiếng Trung có hơn 30 năm kinh nghiệm giảng dạy, trình độ HSK6 và chuyên ngành Giáo dục Hán ngữ Quốc tế. Mỗi khi tôi đặt câu hỏi về tiếng Trung, hãy giải thích hoàn toàn bằng tiếng Việt với văn phong dễ hiểu nhưng chính xác. Vấn đề của tôi là cách sử dụng chữ 了 (le). Đối với mỗi vấn đề, hãy trình bày theo cấu trúc: giải thích khái niệm, phân tích cách dùng, so sánh với những điểm dễ nhầm lẫn, đưa ra ví dụ, chỉ ra lỗi người Việt thường mắc phải”. Theo Lý, việc xây dựng prompt chi tiết giúp câu trả lời trở nên mạch lạc, có cấu trúc rõ ràng, mang lại cảm giác như đang được giảng viên hướng dẫn trực tiếp.
Prompt trở thành kỹ năng học tập mới
Câu chuyện của Minh Lý phản ánh một xu hướng mới trong cộng đồng sinh viên: học cách sử dụng AI hiệu quả thông qua xây dựng prompt chuyên nghiệp. Sự phát triển của AI tạo sinh không chỉ thay đổi cách tìm kiếm thông tin mà còn làm xuất hiện kỹ năng viết câu lệnh (prompt) được nhiều người quan tâm. Thay vì xem AI như công cụ trả lời tự động, người học ngày càng chú trọng cung cấp bối cảnh, xác định vai trò AI và đưa ra yêu cầu cụ thể để nhận kết quả phù hợp.
Trong lĩnh vực học ngoại ngữ, AI có thể được yêu cầu đóng vai nhiều vị trí khác nhau như giảng viên đại học, giáo viên luyện thi HSK/IELTS/TOPIK, người bản xứ luyện hội thoại, chuyên gia dịch thuật hay người chấm bài viết theo tiêu chuẩn kỳ thi. Việc xác định rõ vai trò giúp AI tạo câu trả lời có cấu trúc hơn, phù hợp với mục tiêu học tập cá nhân.
Lợi ích của AI trong học tập cá nhân hóa
Một trong những lợi ích lớn nhất của AI là khả năng hỗ trợ học tập theo nhu cầu riêng. Người học có thể yêu cầu AI giải thích ngữ pháp bằng tiếng Việt dễ hiểu, đưa ra ví dụ phù hợp trình độ, chỉ ra lỗi sai thường gặp của người Việt, thiết kế lộ trình học theo mục tiêu cá nhân hoặc mô phỏng tình huống giao tiếp thực tế. Nhờ đó, sinh viên không còn phụ thuộc vào cách giải thích chung mà có thể xây dựng phương pháp học phù hợp với bản thân.
Xu hướng học tập bằng công nghệ đang phát triển mạnh trên toàn cầu. Theo báo cáo tài chính năm 2025 của Duolingo, nền tảng này vượt mốc 50 triệu người dùng hoạt động hằng ngày và lần đầu đạt hơn 1 tỷ USD doanh thu đặt trước. Trong quý 1/2025, Duolingo ghi nhận hơn 10 triệu người dùng trả phí trên toàn thế giới, cho thấy nhu cầu đầu tư cho học ngoại ngữ bằng công nghệ ngày càng tăng.
Yếu tố quyết định chất lượng câu trả lời AI
Theo nhiều người học, chất lượng câu trả lời của AI phụ thuộc rất lớn vào cách người dùng đưa ra yêu cầu. Một prompt hiệu quả thường cần xác định rõ vai trò AI, nêu mục tiêu học tập, chỉ định ngôn ngữ giải thích, yêu cầu cấu trúc trình bày cụ thể và cung cấp thông tin về trình độ hiện tại hoặc kỳ thi hướng tới. Chẳng hạn, thay vì chỉ hỏi “Giải thích chữ 了 (le) trong tiếng Trung”, người học có thể yêu cầu AI đóng vai giảng viên nhiều năm kinh nghiệm, giải thích bằng tiếng Việt dễ hiểu, đưa ra ví dụ kèm pinyin, chỉ ra lỗi người Việt thường mắc và cho biết nội dung thuộc cấp độ HSK nào. Sự khác biệt trong cách đặt câu hỏi có thể tạo ra khác biệt đáng kể về chất lượng câu trả lời.
AI không thể thay thế hoàn toàn giảng viên
Dù mang lại nhiều lợi ích, AI vẫn tồn tại những hạn chế. Một số chuyên gia giáo dục cảnh báo việc phụ thuộc quá mức vào chatbot có thể khiến người học tiếp nhận thông tin thụ động hoặc bỏ qua quá trình tự tư duy. Theo Báo cáo Triển vọng Giáo dục Số của OECD năm 2026, lạm dụng AI có thể ảnh hưởng đến khả năng tư duy phản biện và tạo ra cảm giác hiểu bài trong khi kiến thức chưa thực sự nắm vững. Bên cạnh đó, AI vẫn có thể đưa ra thông tin chưa chính xác hoặc thiếu ngữ cảnh nếu người dùng không kiểm chứng lại bằng giáo trình, tài liệu chính thống hoặc ý kiến từ giảng viên.
Trong bối cảnh AI ngày càng phổ biến, nhiều sinh viên ngành ngôn ngữ không chỉ học ngoại ngữ mà còn học cách tương tác hiệu quả với công nghệ. Viết prompt rõ ràng, biết cung cấp bối cảnh và khai thác đúng khả năng của AI đang dần trở thành một kỹ năng hỗ trợ học tập quan trọng đối với thế hệ sinh viên trong thời đại số./
