Phát triển các công nghệ chiến lược được xem là nhiệm vụ đặc biệt cấp bách, yêu cầu triển khai quyết liệt từ khâu ban hành cơ chế, chính sách cho đến tổ chức thực hiện, với những hành động mang tính đột phá nhằm tạo ra kết quả thực chất và giá trị hiện hữu. Việc làm chủ được các công nghệ chiến lược sẽ góp phần quan trọng đưa Việt Nam trở thành một quốc gia phát triển năng động, có năng lực công nghệ vượt trội và sở hữu những sản phẩm công nghệ mang tầm vóc, thương hiệu trên trường quốc tế.
Những tiền đề quan trọng
Công nghệ chiến lược là những công nghệ có tính đột phá và lan tỏa, được Nhà nước xác định tập trung đầu tư phát triển. Đây là những công nghệ giúp tăng cường năng lực tự chủ, tạo lợi thế cạnh tranh quốc gia, bảo đảm quốc phòng, an ninh và thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội bền vững. Hiện nay, việc phát triển công nghệ chiến lược đang từng bước thu hút sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp, đội ngũ trí thức, nhà khoa học và toàn xã hội.
Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Giáo sư, Tiến sĩ Trần Hồng Thái cho biết, trong những năm qua, đơn vị đã hợp tác với nhiều cơ quan, tổ chức trong nước và quốc tế để triển khai hiệu quả các nhiệm vụ nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo, gắn chặt với yêu cầu thực tiễn của các ngành, lĩnh vực và địa phương. Mới đây, Viện Hàn lâm đã rà soát, sàng lọc và chọn lựa danh mục 112 công nghệ đáp ứng yêu cầu sẵn sàng chuyển giao, ứng dụng trong thực tiễn, phù hợp với yêu cầu phát triển ngành, lĩnh vực. Một số công nghệ điển hình bao gồm: giải pháp tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật, điện toán đám mây/điện toán biên, tự động hóa và robotics nhằm tăng cường năng lực giám sát vận hành các hệ thống công nghiệp và năng lượng; nền tảng công nghệ Digital Core Platform (Lowcode); dòng lúa chuyển gen có hàm lượng gamma oryzanol cao…
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Thế Duy, Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội, cho biết đơn vị đã xây dựng các viện nghiên cứu công nghệ công nghiệp chiến lược như Vi mạch bán dẫn, Quantum, AI4SD, cùng các trung tâm nghiên cứu xuất sắc với sự ưu tiên đầu tư lớn về nguồn lực. Đồng thời, hình thành 16 chương trình nghiên cứu trọng điểm tập trung vào các lĩnh vực công nghệ chiến lược như chip bán dẫn, AI, robot-tự động hóa, UAV, an ninh mạng, công nghệ y sinh tiên tiến, vật liệu và năng lượng mới, công nghệ lượng tử và phát triển bền vững.
Đối với doanh nghiệp, ông Trần Mạnh Báo, Chủ tịch Tập đoàn ThaiBinh Seed, chia sẻ rằng tập đoàn luôn kiên trì theo đuổi con đường phát triển dựa trên khoa học-công nghệ. Tập đoàn đã đầu tư xây dựng viện nghiên cứu cây trồng từ 25 năm trước với đội ngũ cán bộ khoa học chuyên sâu, liên kết chặt chẽ với các viện nghiên cứu, trường đại học trong và ngoài nước. Đến nay, tập đoàn đã nghiên cứu, chọn tạo và đưa vào sản xuất hơn 40 giống cây trồng chất lượng cao, chiếm 20% diện tích gieo cấy lúa cả nước, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả sản xuất cho nông dân.
Tiếp tục tập trung nguồn lực
Những kết quả trong phát triển khoa học-công nghệ của các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp bước đầu tạo nền tảng cơ bản thúc đẩy đột phá phát triển khoa học-công nghệ nói chung, trong đó có phát triển công nghệ chiến lược. Tuy nhiên, trước yêu cầu đổi mới hiện nay, phát triển công nghệ chiến lược cần bước sang một giai đoạn tập trung nguồn lực, phát triển ở quy mô lớn hơn, hiện đại hơn và mang tính chiến lược hơn.
Kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại phiên họp chuyên đề về công nghệ chiến lược của Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã chỉ rõ yêu cầu cấp bách phải thay đổi mạnh mẽ tư duy và cách làm. Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định 21/2026/QĐ-TTg, xác định danh mục 10 công nghệ chiến lược và 30 sản phẩm công nghệ chiến lược chia thành hai nhóm, đồng thời giao nhiệm vụ phát triển cụ thể cho các bộ, ngành, địa phương.
Theo các chuyên gia, với những chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước cùng sự chỉ đạo quyết liệt của lãnh đạo các cấp, nhiệm vụ đặt ra trong phát triển công nghệ chiến lược là tạo ra sản phẩm cụ thể, có giá trị gia tăng, tính áp dụng thực tiễn, thương mại hóa và tỷ lệ nội địa hóa cao, đóng góp hiệu quả cho tăng năng suất lao động và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Bên cạnh đó, các bộ, ngành, đơn vị cần tăng cường hợp tác quốc tế, có cơ chế để doanh nghiệp nước ngoài đầu tư tại Việt Nam chuyển giao công nghệ; hướng tới phát huy mạnh mẽ mạng lưới trí thức và chuyên gia người Việt Nam ở nước ngoài; chuyển mạnh từ tư duy “làm cho có” sang tư duy tạo ra sản phẩm thực chất, giá trị thực chất và hiệu quả thực chất. Các chương trình, nhiệm vụ khoa học-công nghệ và đổi mới sáng tạo cần hướng tới giải quyết các bài toán lớn của đất nước, lấy sản phẩm đầu ra, hiệu quả thực tiễn và mức độ thương mại hóa làm thước đo đánh giá kết quả thực hiện.
Từng bước hiện thực hóa mục tiêu làm chủ công nghệ chiến lược
Hiện nay, các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp đã chuyển mình, đưa ra những giải pháp, mục tiêu nhằm hiện thực hóa các chủ trương, chính sách và chỉ đạo về phát triển công nghệ chiến lược. Điển hình, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đang xây dựng đề án tăng cường năng lực đơn vị ngang tầm các nước tiên tiến trong khu vực và thế giới, dự kiến đầu tư phát triển các hướng nghiên cứu và trung tâm nghiên cứu công nghệ chiến lược. Đại học Quốc gia Hà Nội đang triển khai nhiệm vụ thiết kế lõi IP vi xử lý mã nguồn mở RISC-V công suất thấp cho các thiết bị IoT; chế tạo hệ thống Lab-on-a-chip phát hiện sớm tế bào ung thư phổi; triển khai hệ thống điều khiển thông minh tổ hợp nhiều UAV phục vụ tìm kiếm cứu nạn và giám sát diện rộng… Tập đoàn ThaiBinh Seed dự kiến giai đoạn 2026-2030 đầu tư khoảng 500 tỷ đồng cho hạ tầng nghiên cứu, phòng thí nghiệm công nghệ sinh học, trung tâm dữ liệu và hệ thống khảo nghiệm thông minh.
Theo Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân, nước ta đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá trong giai đoạn phát triển mới, cần khơi thông mạnh mẽ hơn nữa mọi nguồn lực cho khoa học-công nghệ và đổi mới sáng tạo. Do đó, cộng đồng khoa học, doanh nghiệp, các trường đại học, viện nghiên cứu, các bộ, ngành, địa phương và toàn xã hội cần chung tay xây dựng một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo năng động, cởi mở và hiệu quả, để khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo thực sự trở thành động lực chủ yếu đưa Việt Nam phát triển nhanh và bền vững.
