“Ảnh AI hả?” đã trở thành phản ứng quen thuộc dưới những bài đăng khoe thành tích trên mạng xã hội. Đây là một thực tế đang tồn tại trong thời đại AI, khi thành quả thật nhưng vẫn bị nghi là giả.
Người thật bị nghi ngờ vì AI
Nguyễn Ngọc Bích (25 tuổi, ngụ tại 86 Đinh Bộ Lĩnh, P.Bình Thạnh, TP.HCM) đăng lên Facebook bộ ảnh nhận bằng tốt nghiệp thạc sĩ. Bài đăng nhanh chóng nhận hàng trăm lượt thích và bình luận, nhưng xen lẫn lời chúc mừng là không ít câu hỏi: “Ảnh AI đúng không?”, “Dạo này AI làm hình y như thật”… Bích gọi đó là “nỗi buồn thời AI”.
“Tôi bật cười lúc đầu nhưng đọc càng nhiều càng thấy chạnh lòng. Nỗ lực của bản thân suốt hơn 2 năm, nhưng đến lúc chia sẻ niềm vui thì có người nghĩ đó là ảnh do AI tạo”, Bích kể.
Anh Đỗ Quốc Bảo (31 tuổi, ngụ tại 369 Tô Ký, P.Trung Mỹ Tây, TP.HCM) mua được chiếc ô tô sau nhiều năm làm việc. Anh đăng ảnh nhận xe cùng dòng trạng thái ngắn gọn, nhưng nhiều người quen nhắn tin hỏi: “Xe thật hay AI tạo vậy?”, “Có dùng app ghép ảnh không?”.
“Cảm giác thật khó tả. Trước đây khoe thành tích thì được chúc mừng, còn bây giờ lại phải giải thích rằng mình không dùng AI”, anh Bảo nói.
Nguyễn Minh Trí (24 tuổi, làm việc tại 45 Lý Tự Trọng, P.Sài Gòn, TP.HCM) cho biết gần đây đăng ảnh du lịch nước ngoài nhưng liên tục nhận bình luận nghi ngờ. “Có người bảo cảnh đẹp quá nên chắc chắn là AI. Có người hỏi đã dùng công cụ nào để tạo ảnh. Thậm chí khi đăng video, vẫn có người khẳng định đó là sản phẩm trí tuệ nhân tạo”, Trí kể.
Khi AI làm ảnh quá thật
Huỳnh Thị Mai Trâm (27 tuổi, làm việc tại 58 Yên Thế, P.Tân Sơn Hòa, TP.HCM) thừa nhận chị thường có xu hướng nghi ngờ những bức ảnh quá hoàn hảo. “Ngày nào cũng thấy ảnh AI xuất hiện trên Facebook, TikTok. Có những tấm nhìn thật đến mức không phân biệt nổi. Vì vậy khi thấy hình ảnh quá đẹp hoặc quá hoàn hảo, phản xạ đầu tiên của tôi là nghĩ đến AI”, Trâm nói.
Trên các diễn đàn mạng xã hội, những câu bình luận như “AI phải không?”, “Nhìn như AI tạo”… xuất hiện ngày càng nhiều dưới các bài đăng cá nhân. Sự nghi ngờ này không chỉ nhắm vào nội dung bất thường mà đôi khi xuất hiện cả với những khoảnh khắc đời thường.
Theo anh Cao Đình Diễn (37 tuổi), kỹ sư công nghệ thông tin tại Công ty Tin học Việt (P.Bình Phú, TP.HCM), sự xuất hiện của các công cụ AI tạo ảnh trong vài năm gần đây đã thay đổi mạnh mẽ cách con người tiếp nhận thông tin trên mạng xã hội. “Chỉ với vài dòng mô tả, người dùng có thể tạo ra hình ảnh nhận bằng tốt nghiệp ở trường danh tiếng, đứng trước biệt thự sang trọng, ngồi khoang thương gia máy bay hay xuất hiện tại những địa điểm nổi tiếng thế giới. Nhiều tài khoản còn sử dụng AI để xây dựng hình ảnh cuộc sống hoàn hảo nhằm thu hút lượt theo dõi, quảng cáo hoặc tạo dựng danh tiếng cá nhân. Từng có không ít trường hợp bị phát hiện dùng AI để khoe thành tích học tập, chứng chỉ quốc tế, chuyến du lịch xa hoa hoặc các tài sản đắt tiền không có thật. Chính những câu chuyện đó khiến tâm lý cảnh giác ngày càng gia tăng”, anh Diễn nói.
Sự cảnh giác là cần thiết, nhưng...
Theo các chuyên gia, đây là một hiện tượng tâm lý dễ hiểu trong bối cảnh công nghệ phát triển quá nhanh. Chuyên gia tâm lý Phạm Thị Minh, Trung tâm đào tạo và chăm sóc tinh thần Thân Tâm Trí (P.Bình Tiên, TP.HCM) cho rằng người dùng mạng xã hội hiện nay đang sống trong môi trường có lượng thông tin khổng lồ, trong đó ngày càng nhiều nội dung được tạo bằng AI. “Khi liên tục tiếp xúc với thông tin giả, hình ảnh giả hoặc các câu chuyện được dàn dựng, con người sẽ hình thành cơ chế phòng vệ. Họ có xu hướng nghi ngờ trước khi tin tưởng”, bà Minh phân tích.
Theo bà Minh, sự cảnh giác là cần thiết nhưng nếu đi quá xa có thể dẫn đến tình trạng mặc định mọi thứ đều là giả. “Khi đó, người ta không còn kiểm chứng thông tin mà lập tức phủ nhận. Đây là biểu hiện của tâm lý hoài nghi quá mức”, bà Minh nhận định.
Chuyên gia truyền thông số Trần Đức Hải, Công ty TNHH Creative Pulse (P.Đức Nhuận, TP.HCM), cho rằng nếu trước đây nỗi lo lớn nhất là tin nhầm thông tin giả thì hiện nay xuất hiện một nghịch lý mới: nhiều người bắt đầu nghi ngờ cả những điều có thật. “Một bức ảnh từng được xem là minh chứng cho sự kiện đã diễn ra. Bây giờ điều đó không còn tuyệt đối nữa”, ông Hải nói và cho rằng: “Điều dễ thấy nhất là nhiều người bắt đầu cảm thấy áp lực khi chia sẻ thành tựu hoặc trải nghiệm cá nhân. Người thật phải chứng minh mình là thật”.
Các chuyên gia cho rằng trong thời đại AI, kỹ năng quan trọng nhất không phải là tin hay không tin, mà là biết kiểm chứng. Ông Hải nói: “Không nên tin mọi thứ trên mạng xã hội, nhưng cũng không nên mặc định mọi thứ đều là giả. Hai thái cực này đều có thể dẫn đến những đánh giá sai lệch”. Ông Hải khuyến nghị người dùng cần trang bị kỹ năng nhận diện nội dung do AI tạo ra, xem xét nguồn đăng tải, lịch sử hoạt động của tài khoản, các thông tin liên quan và đối chiếu nhiều nguồn trước khi đưa ra kết luận.
Trong khi đó, bà Minh cho rằng: “AI chắc chắn sẽ tiếp tục phát triển và tạo ra những hình ảnh ngày càng chân thực hơn. Nhưng bên cạnh việc học cách nhận diện nội dung giả, xã hội cũng cần học cách giữ gìn niềm tin vào những điều thật. Bởi một ngày nào đó, điều quan trọng không còn là AI có thể tạo ra thứ gì, mà là con người có còn đủ tin tưởng để công nhận những thành quả chân thực của nhau hay không”.
