Nhật Bản đang tiến gần tới một bước ngoặt lớn trong chiến lược an ninh quốc gia khi chính phủ của Thủ tướng Sanae Takaichi thúc đẩy kế hoạch thành lập cơ quan tình báo tập trung đầu tiên kể từ sau Thế chiến II. Mục tiêu là tăng cường khả năng đối phó với các mối đe dọa an ninh hiện đại như gián điệp, tấn công mạng và các chiến dịch phá hoại phi truyền thống, theo SCMP.
Dự luật thành lập cơ quan tình báo mới
Theo dự luật đang được Quốc hội Nhật Bản xem xét, Văn phòng Nghiên cứu và Tình báo Nội các (CIRO) sẽ được nâng cấp thành cơ quan đầu mối điều phối và phân tích tình báo ở cấp quốc gia. Mô hình mới hướng tới việc tập hợp nguồn lực vốn lâu nay nằm rải rác ở nhiều bộ ngành khác nhau, đồng thời xây dựng một cơ chế chia sẻ dữ liệu và đánh giá rủi ro thống nhất. Nếu được Thượng viện thông qua, cơ quan mới có thể đi vào hoạt động ngay từ tháng 7 tới.
Quy mô nhân sự và lĩnh vực hoạt động
Giai đoạn đầu, tổ chức này dự kiến có khoảng 700 nhân sự, bao gồm các chuyên gia phân tích, kỹ sư công nghệ, chuyên viên an ninh mạng và lực lượng phản gián. Chính phủ Nhật Bản cho biết quy mô nhân sự sẽ tiếp tục được mở rộng trong những năm tiếp theo. Động thái này đánh dấu sự thay đổi đáng kể trong cách tiếp cận an ninh của Tokyo.
Lý do thay đổi mô hình tình báo
Kể từ sau năm 1945, Nhật Bản luôn duy trì mô hình phân tán trong hoạt động tình báo, một phần do những bài học lịch sử liên quan đến chủ nghĩa quân phiệt trước chiến tranh. Tuy nhiên, trước môi trường an ninh ngày càng phức tạp, giới hoạch định chính sách Nhật Bản cho rằng cơ chế hiện nay không còn đủ khả năng phản ứng nhanh trước các mối đe dọa mới. Giới chức Nhật Bản nhận định việc thông tin bị chia cắt giữa nhiều cơ quan khác nhau có thể khiến các dấu hiệu cảnh báo bị bỏ sót hoặc xử lý chậm trễ. Vì vậy, mục tiêu lớn nhất của cơ quan mới là tập trung hóa hoạt động thu thập, phân tích và chia sẻ thông tin tình báo.
Khắc phục tình trạng 'cát cứ thông tin'
Ông Jeff Kingston, Giám đốc chương trình Nghiên cứu châu Á tại Đại học Temple cơ sở Tokyo, cho rằng mô hình mới được xây dựng nhằm khắc phục tình trạng “cát cứ thông tin” tồn tại lâu nay trong bộ máy an ninh Nhật Bản. “Theo cách hiện tại, nhiều cơ quan cùng nắm giữ thông tin nhưng không có đầu mối đủ mạnh để tổng hợp và đưa ra đánh giá toàn diện”, ông nói. “Điều đó làm gia tăng nguy cơ bỏ sót các dấu hiệu đe dọa”.
Ứng dụng công nghệ trong hoạt động tình báo
Bên cạnh việc tăng cường năng lực phân tích truyền thống, chính phủ Nhật Bản cũng muốn xây dựng một cơ quan tình báo phù hợp với thời đại công nghệ số. Tokyo đang hướng tới tuyển dụng các chuyên gia trí tuệ nhân tạo (AI), an ninh mạng và xử lý dữ liệu lớn nhằm đáp ứng yêu cầu của hoạt động tình báo hiện đại. Theo các quan chức Nhật Bản, AI sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc phân tích khối lượng dữ liệu khổng lồ từ nhiều nguồn khác nhau, từ không gian mạng cho tới thông tin vệ tinh và dữ liệu mở. Đây được xem là yếu tố then chốt giúp Nhật Bản rút ngắn thời gian phát hiện và đánh giá nguy cơ an ninh.
Hợp tác với Mỹ
Kế hoạch cải tổ cũng nhận được sự chú ý từ phía Mỹ. Cuối tuần trước, ông Kazuya Hara, người đứng đầu CIRO, đã tới Washington để trao đổi với Giám đốc FBI Kash Patel về cấu trúc và định hướng hoạt động của cơ quan mới. Trên mạng xã hội, ông Patel đánh giá kế hoạch này sẽ góp phần tăng cường hợp tác song phương trong các lĩnh vực như an ninh mạng, phản gián và chống khủng bố.
