Gần 20.000 nhân viên Meta đang dậy sóng vì một chương trình ghi lại mọi thao tác máy tính của họ để phục vụ đào tạo trí tuệ nhân tạo. Sáng kiến Mô hình Năng lực (MCI) của Meta thu thập dữ liệu chuột, bàn phím và màn hình nhằm huấn luyện AI, nhưng bị nhiều người coi là hành vi xâm phạm quyền riêng tư.
Phản ứng dữ dội từ nội bộ
Một bài đăng nội bộ của kỹ sư Meta đã lan truyền mạnh mẽ trên hệ thống Inside Meta, thu hút gần 20.000 lượt xem chỉ trong thời gian ngắn. Kỹ sư này bày tỏ: “Tôi không muốn màn hình của mình bị thu thập dữ liệu vì cảm thấy đó là sự xâm phạm quyền riêng tư”. Bài viết kêu gọi nhân viên ký vào bản kiến nghị phản đối MCI – phần mềm bắt buộc được cài đặt trên laptop của nhân viên tại Mỹ từ tháng trước.
Theo Reuters, công cụ này ghi lại màn hình khi nhân viên sử dụng một số ứng dụng nhất định, thu thập “các ví dụ thực tế về cách mọi người thực sự sử dụng máy tính”, bao gồm chuyển động chuột, thao tác nhấp nút và điều hướng menu thả xuống. Meta chưa công bố hiệu quả cụ thể của dữ liệu này đối với các mô hình AI.
Lo ngại về chuẩn mực xã hội
Trong bài đăng, kỹ sư Meta cho biết họ có “cảm xúc lẫn lộn” với AI: một mặt công nghệ giúp viết phần mềm hiệu quả hơn, nhưng mặt khác lo ngại về cách AI thay đổi chuẩn mực xã hội và cách con người bị đối xử trong quá trình xây dựng công nghệ. Bản kiến nghị mà WIRED tiếp cận nhấn mạnh rằng việc thu thập dữ liệu nhân viên mà không có sự đồng ý để huấn luyện AI không nên trở thành điều bình thường.
Tại Mỹ, các công ty có quyền giám sát thiết bị làm việc vì mục đích an ninh, đào tạo hoặc đánh giá hiệu suất. Tuy nhiên, sử dụng dữ liệu này để xây dựng mô hình AI tự điều hướng máy tính là một vấn đề khác. Trước đây, các dự án AI tự hành thường sử dụng dữ liệu từ tình nguyện viên hoặc người được trả tiền. Việc Meta theo dõi bắt buộc nhân viên đã gây phản ứng mạnh.
Tinh thần làm việc xuống thấp
Theo WIRED, quyết định tiếp tục triển khai MCI bất chấp phản đối nội bộ đang khiến tinh thần làm việc tại Meta xuống mức thấp kỷ lục. Có tới 16 nhân viên hiện tại và cựu nhân viên mô tả tình trạng bất mãn lan rộng. Vấn đề này cũng thúc đẩy phong trào thành lập công đoàn tại các văn phòng Meta ở Anh. Eleanor Payne, đại diện United Tech and Allied Workers, cho biết giám sát nơi làm việc và sử dụng dữ liệu để huấn luyện AI là vấn đề được quan tâm hàng đầu, với quy mô “đáng kể” và chưa từng có tiền lệ.
Hiện chương trình chỉ áp dụng với nhân viên tại Mỹ, nhưng nhân viên ở Anh lo ngại sẽ sớm được mở rộng. Payne nhận định: “Tôi nghĩ đây gần như là sự đổ vỡ lòng tin”.
Hình thức phản đối đa dạng
Sự phản đối không chỉ dừng ở bài đăng nội bộ hay kiến nghị trực tuyến. Tại các văn phòng ở California và New York City, nhiều tờ rơi xuất hiện trong căng tin và khu vực sinh hoạt chung hướng dẫn đồng nghiệp ký tên phản đối MCI. Meta đã gỡ bỏ các áp phích này tại khu vực công cộng, nhưng những tờ dán trong nhà vệ sinh tồn tại lâu hơn. Meta từ chối bình luận về việc dỡ bỏ tài liệu phản đối. Những người tổ chức chiến dịch yêu cầu Meta tôn trọng quyền hợp pháp của nhân viên trong việc thảo luận, tổ chức và vận động cho điều kiện làm việc tốt hơn.
Một số nhân viên âm thầm chống đối bằng cách trì hoãn cài đặt công cụ ghi màn hình trên laptop, liên tục phải đối mặt với thông báo nhắc cài đặt khó chịu từ hệ thống. Hiện chưa rõ Meta sẽ kiên nhẫn trong bao lâu.
Văn hóa công ty thay đổi
Bài đăng của kỹ sư Meta không chỉ nói về phần mềm theo dõi mà còn phản ánh sự thay đổi văn hóa trong công ty suốt hơn một thập kỷ. Nhân viên này đã làm việc tại Meta 11 năm và cảm nhận rõ sự xuống cấp, đặc biệt trong 5 năm gần đây, với các đợt sa thải, cắt giảm ngân sách và cường độ làm việc cao tạo ra bầu không khí sợ hãi. Họ trở nên thờ ơ cho tới khi MCI được triển khai, điều này khiến họ thực sự bị “đánh thức”.
Kỹ sư này mô tả MCI giống như “một mô hình thu nhỏ của phong trào AI”, phản ánh kiểu hệ thống mà xã hội có thể bị buộc phải chấp nhận trong tương lai. Thông điệp cuối cùng tập trung vào sức mạnh hành động tập thể, nhấn mạnh tiếng nói của từng nhân viên đều quan trọng.
Căng thẳng càng gia tăng khi Meta chuẩn bị bước vào đợt sa thải mới, dự kiến thiếu hụt khoảng 10% nhân sự. Cuộc tranh cãi quanh việc sử dụng dữ liệu nhân viên để huấn luyện AI đang trở thành biểu tượng cho nỗi lo lớn hơn: trí tuệ nhân tạo không chỉ thay đổi sản phẩm, mà còn thay đổi mối quan hệ giữa công ty và con người làm việc bên trong nó.
