Một câu chuyện kinh hoàng về chi phí trí tuệ nhân tạo (AI) vừa được tiết lộ, cho thấy kỷ nguyên AI giá rẻ đang kết thúc nhanh hơn nhiều người tưởng. Vào tháng 5 năm 2026, trang tin Axios dẫn lời một chuyên gia tư vấn AI cho biết một trong những khách hàng của ông đã chi tới 500 triệu USD, tương đương hơn 13.000 tỷ đồng, chỉ trong 30 ngày để sử dụng nền tảng Claude của Anthropic. Nguyên nhân không phải do hợp đồng đặc biệt hay chiến lược đầu tư có chủ đích, mà chỉ vì công ty này quên đặt giới hạn sử dụng cho nhân viên.
Thảm họa tài chính từ việc thiếu kiểm soát
Danh tính công ty không được tiết lộ, nhưng cơ chế dẫn đến thảm họa tài chính này hoàn toàn có thể lý giải. Claude tính phí theo token, tức mỗi từ được nhập vào và xuất ra đều có chi phí. Khi nhân viên triển khai các tác vụ nhiều bước phức tạp, chẳng hạn như để tác nhân AI tự động xử lý chuỗi công việc liên tiếp, mức tiêu thụ token có thể tăng gấp 1.000 lần so với một câu hỏi thông thường. Nhân con số đó với hàng nghìn nhân viên được cấp quyền truy cập không giới hạn, hóa đơn cuối tháng trở thành con số không tưởng.
Hiện tượng 'tối đa hóa token'
Đáng chú ý hơn, một phần chi phí khổng lồ này không đến từ công việc thực sự mà đến từ một hiện tượng mà giới công nghệ gọi là 'tối đa hóa token'. Khi doanh nghiệp dùng mức độ sử dụng AI như một thước đo năng suất nội bộ, nhiều nhân viên bắt đầu chạy đua tăng lượt dùng để leo bảng xếp hạng thay vì tạo ra giá trị thực sự. Amazon từng phải hủy bỏ hệ thống theo dõi sử dụng AI nội bộ sau khi phát hiện nhân viên dùng các mô hình AI tiên tiến chỉ để hỏi dự báo thời tiết. Giám đốc điều hành Uber cũng thừa nhận không thấy mối liên hệ rõ ràng giữa mức tiêu thụ token cực cao và việc cho ra đời các sản phẩm hữu ích.
Làn sóng cắt giảm chi tiêu AI
Vụ việc này không đứng đơn lẻ. Cũng trong thời gian gần đây, Microsoft hủy bỏ phần lớn giấy phép Claude Code nội bộ, động thái mà tạp chí AI Weekly gọi là 'đợt cắt giảm chi tiêu AI cấp doanh nghiệp rõ ràng nhất từ đầu năm 2026 đến nay'. Axios dẫn lời nhiều lãnh đạo doanh nghiệp cho biết họ đang bắt đầu đặt câu hỏi liệu khoản đầu tư khổng lồ vào AI có thực sự mang lại hiệu quả tương xứng hay không.
Bài học quản trị chi tiêu AI
Giai đoạn các công ty triển khai AI theo kiểu 'bật cho tất cả mọi người rồi xem chuyện gì xảy ra' đang dần khép lại. Thay vào đó, các doanh nghiệp buộc phải chứng minh được hiệu quả đầu tư cụ thể trước khi mở rộng quyền truy cập. Với một ngành vốn quen với tốc độ và chấp nhận rủi ro, bài học quản trị chi tiêu AI có lẽ là thử thách khó nhằn hơn bất kỳ bài toán kỹ thuật nào.
