Trong bối cảnh nguồn lực Nhà nước có hạn, thu hút đầu tư tư nhân phát triển hạ tầng là giải pháp chiến lược nhằm đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án trọng điểm, nâng cao hiệu quả vận hành và tối ưu nguồn lực đầu tư. Đặc biệt, Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân đã khơi thông và mở rộng cửa thu hút nguồn lực tư nhân đầu tư vào hạ tầng. PGS.TS Nguyễn Thường Lạng - Giảng viên cao cấp Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế - đã chia sẻ về mô hình kinh tế hàng không thế hệ mới tại Việt Nam.
Gia tăng giá trị kinh tế hàng không
Kinh tế hàng không thế hệ mới đã được "kích hoạt" ở thời điểm đặc biệt, khi nền kinh tế bước vào giai đoạn tăng trưởng cao. Các dự án hạ tầng trọng điểm như đường cao tốc, cảng biển, sân bay là những ưu tiên trong đột phá đầu tư kết cấu hạ tầng đồng bộ hiện đại. Đây là một trong ba đột phá chiến lược của Việt Nam nhằm khơi thông nguồn lực và bứt phá phát triển đất nước. Trong thời gian gần đây, nhiều dự án đường bộ cao tốc, cảng hàng không, cảng biển được khởi công, cho thấy chủ trương của Đảng và Nhà nước đang đi vào cuộc sống một cách thực chất, đồng bộ.
Cảng hàng không thế hệ mới được xem là đột phá tổng hợp và có tính lan tỏa cao. Hạ tầng phát triển chưa tương xứng với tiềm năng đã hạn chế tăng trưởng của nhiều ngành nghề, làm chậm lưu thông hàng hóa, tăng chi phí logistics, gây khó khăn cho du khách và nhà đầu tư. Ngược lại, hàng không "mở đường" giúp kết nối dòng khách trong và ngoài nước, thúc đẩy vận tải hàng hóa, đặc biệt là sản phẩm công nghệ, linh kiện điện tử, bán dẫn phục vụ xuất khẩu công nghệ cao.
Trên thế giới, mô hình cảng hàng không thế hệ mới tích hợp nhiều dịch vụ như logistics, thương mại, tài chính, văn hóa thể thao, tạo nên tổ hợp đồng bộ khai thác tối đa hiệu quả các không gian tăng trưởng. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy các trung tâm kinh tế hàng không thành công dựa trên sự hợp lực của thị trường và các doanh nghiệp dẫn dắt như hãng logistics, hãng hàng không, tập đoàn công nghệ.
Hệ sinh thái hiện đại và thông minh
Cảng hàng không thế hệ mới không chỉ gồm đường băng, máy bay mà là hệ sinh thái phát triển gắn với kinh tế hàng không. Nó bao gồm công nghệ hàng không, mô hình quản lý hiện đại, hệ thống phụ trợ, logistics, kho hàng, trung tâm thương mại, đô thị lớn, thậm chí trung tâm tài chính, văn hóa thể thao. Ví dụ, tại Hong Kong, cảng hàng không quốc tế có hệ thống dịch vụ dày đặc, kể cả thị trường chứng khoán. Sự phát triển này tạo ra hàng chục đô thị mới theo mô hình thông minh, xanh, đáng sống.
Tại Việt Nam, Cảng hàng không quốc tế Gia Bình được định hình ngay từ đầu với vai trò là cảng hàng không quốc tế gắn với vận hành hiện đại và liên kết đa ngành. Đặt tại Bắc Ninh - cửa ngọ trọng yếu chiến lược, sân bay Gia Bình được kỳ vọng nâng cao hiệu quả khai thác tổng thể của hạ tầng hàng không phía Bắc, hỗ trợ vận chuyển hàng hóa giá trị cao, tăng cường kết nối hàng không và bổ trợ cho sân bay Nội Bài. Việc phát triển sân bay Gia Bình còn hướng tới tăng cường liên kết vùng và liên kết ngành, mở rộng kết nối với mạng lưới hàng không trong nước và quốc tế.
Phát huy tính sáng tạo và năng động của doanh nghiệp tư nhân
Công ty CP Hạ tầng Hàng không Masterise (MAI) - đơn vị thành viên của Masterise Group - sẽ tham gia phát triển Cảng hàng không quốc tế Gia Bình. PGS.TS Nguyễn Thường Lạng nhận định, dự án này được triển khai trong bối cảnh Nghị quyết 68 xác định rõ vai trò của kinh tế tư nhân trong việc đồng hành cùng Nhà nước thúc đẩy tăng trưởng. Với các dự án hạ tầng quy mô lớn, tích hợp cao như Gia Bình, huy động nguồn lực tư nhân là phù hợp.
Các dự án hạ tầng thế hệ mới đòi hỏi nguồn lực tài chính lớn, năng lực tổ chức, tích hợp nhiều lĩnh vực và tư duy vận hành thị trường. Sự tham gia của doanh nghiệp tư nhân bổ sung nguồn lực, gia tăng tính linh hoạt và đẩy nhanh tiến độ. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy nhiều cảng hàng không lớn được đầu tư và vận hành với sự tham gia của tư nhân nhờ khả năng huy động nguồn lực, vận hành linh hoạt và phát triển hệ sinh thái dịch vụ giá trị gia tăng.
Chính phủ đang quyết liệt cắt giảm thủ tục hành chính, hoàn thiện cơ chế hợp tác công tư, tạo sân chơi bình đẳng cho tư nhân. Đây là điều kiện thuận lợi kích cầu đầu tư, thu hút doanh nghiệp tư nhân tham gia tạo ra vùng phát triển mới. Vai trò khởi tạo của Nhà nước kết hợp với hiện thực hóa của doanh nghiệp tư nhân sẽ góp phần hình thành các doanh nghiệp tư nhân lớn.
