Ít ai ngờ rằng một nữ tiến sĩ từng miệt mài trong phòng nghiên cứu về tội phạm công nghệ cao lại có ngày góp mặt trong chương trình chinh phục không gian của Trung Quốc. Lai Ka-ying, nữ phi hành gia đầu tiên đến từ Hong Kong, được lựa chọn làm chuyên gia tải trọng trong sứ mệnh tàu vũ trụ Thần Châu 23.
Giấc mơ không gian bất ngờ
Theo Giáo sư Chow Kam-pui, người hướng dẫn tiến sĩ của Lai tại Đại học Hong Kong, lần đầu ông nghe học trò tiết lộ về giấc mơ đặc biệt này là vào năm 2023. Trong một buổi gặp mặt đồng nghiệp, Lai cho biết cô đang tham gia tuyển chọn chuyên gia tải trọng cho chương trình vũ trụ có người lái, thông tin khiến nhiều người bất ngờ.
Các đồng nghiệp lo ngại cô khó chịu đựng được điều kiện khắc nghiệt như không trọng lực hay lực gia tốc lớn khi phóng tàu. Tuy nhiên, Lai đã vượt qua các bài kiểm tra thể lực ban đầu. Cô cũng chia sẻ sẽ phải xa ba người con trong thời gian huấn luyện kéo dài, thừa nhận sẽ rất nhớ các con nhưng tin tưởng gia đình có thể sắp xếp ổn thỏa việc chăm sóc.
Hành trình từ phòng thí nghiệm đến vũ trụ
Lai Ka-ying hoàn thành chương trình cử nhân, thạc sĩ và tiến sĩ tại Đại học Hong Kong. Sau khi tốt nghiệp thạc sĩ chuyên ngành mật mã học năm 2007, cô tình nguyện tham gia nhóm nghiên cứu của giáo sư Chow để điều tra tội phạm công nghệ cao. Đến năm 2011, cô hoàn thành chương trình tiến sĩ.
Theo giáo sư Chow, Lai là người cực kỳ chú trọng chi tiết. Sự cẩn thận của cô thể hiện ngay cả trong những việc nhỏ như nhắc đồng nghiệp tiêm vắc xin trước chuyến đi dự hội thảo khoa học ở Nam Phi. Trong thời gian làm nghiên cứu sinh, Lai đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển hệ thống phối hợp với cơ quan hải quan địa phương nhằm theo dõi hàng giả trên các nền tảng đấu giá trực tuyến. Chỉ sau một năm triển khai, hệ thống này đã hỗ trợ điều tra hơn 120 vụ việc và giải quyết thành công gần 70 vụ, góp phần nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật.
Năng lực chuyên môn nổi bật của Lai khiến giáo sư Chow tiến cử cô làm nhân chứng chuyên gia trong một vụ án lừa đảo mạng ngay trước khi cô tốt nghiệp. Sau này, cô gia nhập lực lượng cảnh sát để tiếp tục công việc trong lĩnh vực này.
Phù hợp với vai trò chuyên gia tải trọng
Dù nền tảng học thuật không liên quan trực tiếp tới kỹ thuật hàng không vũ trụ, giáo sư Chow cho rằng khả năng tập trung cao độ, sự kiên nhẫn, tư duy phân tích độc lập và năng lực xử lý lượng dữ liệu lớn của Lai khiến cô đặc biệt phù hợp với vai trò chuyên gia tải trọng.
Sau khi được chọn vào nhóm phi hành gia thứ tư và bước vào chương trình huấn luyện kéo dài hai năm, giáo sư Chow không còn liên lạc trực tiếp với học trò cũ mà chỉ theo dõi hành trình của cô qua các phương tiện truyền thông. Dù sứ mệnh sắp tới đầy áp lực, ông hoàn toàn tin tưởng Lai có thể vượt qua mọi thử thách.
Khi học trò cũ chuẩn bị lên Trạm vũ trụ Thiên Cung, giáo sư Chow cho biết ông vừa vui mừng vừa hồi hộp. Ông gửi lời chúc cô có một chuyến đi thuận lợi và hy vọng cô sẽ chụp được nhiều bức ảnh đẹp từ ngoài không gian. Theo ông, việc quan sát và ghi lại hình ảnh Trái Đất từ quỹ đạo chính là cách thể hiện triết lý giáo dục cốt lõi của Đại học Hong Kong: Luôn giữ góc nhìn toàn cầu.
Sứ mệnh Thần Châu 23 và tương lai trạm Thiên Cung
Phi hành đoàn Thần Châu 23 gồm chỉ huy Zhu Yangzhu, phi công Zhang Zhiyuan và chuyên gia tải trọng Lai Ka-ying. Tàu chở người tiếp theo, Thần Châu 24, dự kiến phóng cuối năm nay, sẽ đưa một phi hành gia người Pakistan tới trạm Thiên Cung. Vị khách quốc tế đầu tiên chỉ ở lại ngắn ngày, sau đó thế chỗ một phi hành gia trên tàu Thần Châu 23 để trở về Trái Đất. Phi hành gia bị thế chỗ sẽ tiếp tục ở lại trạm, nâng tổng thời gian sống trên quỹ đạo dự kiến lên một năm.
Theo nhà vật lý thiên văn Richard de Grijs, giáo sư tại Đại học Macquarie (Australia), những vấn đề chính với cơ thể người khi sống dài hạn ngoài vũ trụ gồm giảm mật độ xương, teo cơ bắp, phơi nhiễm bức xạ, rối loạn giấc ngủ, mệt mỏi về hành vi và tâm lý. Ông nhấn mạnh tầm quan trọng của các hệ thống tái chế nước, không khí, cũng như khả năng xử lý tình huống y tế khẩn cấp khi ở xa Trái Đất.
Việc triển khai các nhiệm vụ kéo dài tới một năm cho thấy Trung Quốc đang từng bước hoàn thiện năng lực vận hành trạm vũ trụ Thiên Cung với mục tiêu duy trì sự hiện diện lâu dài của con người ngoài không gian. Đây là bước đi quan trọng để chuẩn bị cho các kế hoạch đưa người lên Mặt Trăng và tiến xa hơn vào không gian sâu trong tương lai. Một năm làm việc liên tục trên quỹ đạo tạo ra những yêu cầu hoàn toàn khác đối với cả con người lẫn hệ thống kỹ thuật so với các sứ mệnh Thần Châu ngắn hạn trước đây.
Thần Châu 23 là chuyến bay có người lái thứ 11 đến trạm vũ trụ Thiên Cung – cơ sở nghiên cứu không gian lớn nhất và duy nhất có người sinh sống thường xuyên trong chương trình vũ trụ của Trung Quốc. Quá trình xây dựng Thiên Cung bắt đầu từ tháng 4/2021 khi module lõi Thiên Hòa được phóng lên quỹ đạo. Hai tháng sau, tàu Thần Châu 12 đưa ba phi hành gia đầu tiên đến làm việc, đánh dấu lần đầu tiên Trung Quốc vận hành trạm vũ trụ riêng. Đến năm 2022, hai module thí nghiệm Vấn Thiên và Mộng Thiên lần lượt được đưa lên không gian, kết nối với Thiên Hòa để hình thành cấu trúc chữ T hoàn chỉnh. Kể từ đó, Thiên Cung liên tục đón các phi hành đoàn luân phiên thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu khoa học, đồng thời vẫn được thiết kế với khả năng mở rộng quy mô trong tương lai.
