Một hiện tượng bất thường đang diễn ra tại Bắc Đại Tây Dương, nơi một vùng nước rộng lớn đang lạnh đi trong khi phần còn lại của đại dương ấm lên. Nghiên cứu mới đã giải mã bí ẩn này và đưa ra cảnh báo đáng lo ngại về biến đổi khí hậu.
Hiện tượng 'đốm lạnh' và nguyên nhân
Khu vực được gọi là 'đốm lạnh' hay 'hố nóng lên' đã giảm nhiệt gần 1 độ C kể từ năm 1900. Các nhà khoa học từ lâu đã tranh luận liệu hiện tượng này do đại dương mất nhiệt từ bề mặt vì thay đổi gió và mây, hay là tín hiệu cho thấy hệ thống hải lưu AMOC đang suy yếu.
Nghiên cứu mới kết luận nguyên nhân là do AMOC suy yếu. Hệ thống hoàn lưu kinh tuyến Đại Tây Dương (AMOC) hoạt động như một băng chuyền khổng lồ, đưa nước ấm từ vùng nhiệt đới lên Bắc bán cầu, nơi nước nguội đi, chìm xuống và chảy ngược về phía nam.
Nguy cơ thảm họa toàn cầu
Nhiều nghiên cứu cho thấy AMOC đang suy yếu do hiện tượng nóng lên toàn cầu làm tan băng và tăng lượng nước ngọt đổ vào đại dương, phá vỡ cân bằng nhiệt độ và độ mặn. Một số nhà khoa học cảnh báo AMOC có thể đạt điểm tới hạn trong thế kỷ này, dẫn đến sụp đổ không thể đảo ngược.
Nếu AMOC ngừng hoạt động, hậu quả sẽ rất thảm khốc: mực nước biển dọc bờ Đông nước Mỹ tăng nhanh, châu Âu có thể trải qua mùa đông giá rét khắc nghiệt, và hệ thống gió mùa ở châu Phi thay đổi gây hạn hán kéo dài.
Bằng chứng từ nghiên cứu
Các nhà nghiên cứu kết hợp dữ liệu nhiệt đại dương từ thiết bị đo và vệ tinh với mô hình khí hậu, phát hiện hiện tượng lạnh đi không chỉ trên bề mặt mà còn lan xuống tầng nước sâu, nơi ảnh hưởng của khí quyển yếu hơn.
Giáo sư Stefan Rahmstorf từ ĐH Potsdam cho biết mọi dấu hiệu đều chỉ ra vai trò của AMOC trong việc thay đổi vận chuyển nhiệt, dẫn đến sự lạnh đi của 'đốm lạnh'. Ông cũng nhấn mạnh có nhiều bằng chứng độc lập khác cho thấy AMOC đang suy yếu, thậm chí ở trạng thái yếu nhất trong 1.000 năm qua.
Nhà nghiên cứu René van Westen từ ĐH Utrecht cho biết các nghiên cứu trước đây chứng minh điều kiện khí quyển cũng có thể tạo ra 'đốm lạnh', nhưng nghiên cứu mới với nhiều bộ dữ liệu khác nhau đã củng cố độ tin cậy của kết luận về AMOC.
