Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC) vừa ban hành lệnh cấm nhập khẩu các loại robot hình người và robot bốn chân mới do Trung Quốc sản xuất, đưa robot thông minh vào danh sách các công nghệ bị kiểm soát vì lo ngại an ninh quốc gia. Đây là lần đầu tiên “AI hiện thân” (embodied AI) trở thành tâm điểm trong cuộc cạnh tranh công nghệ Mỹ - Trung, vốn trước đây chỉ xoay quanh chip bán dẫn, thiết bị viễn thông và xe điện.
Theo thông báo của FCC, lệnh cấm áp dụng cho các mẫu robot mới chưa được cấp phép lưu hành tại Mỹ, bao gồm robot hình người và robot bốn chân. Cơ quan này đánh giá những thiết bị tích hợp trí tuệ nhân tạo, cảm biến và khả năng kết nối mạng có thể bị lợi dụng để thu thập dữ liệu nhạy cảm hoặc gây gián đoạn hạ tầng quan trọng.
Vì sao robot Trung Quốc bị Mỹ đưa vào tầm ngắm?
Khác với điện thoại thông minh hay máy tính cá nhân, robot hình người có khả năng tiếp cận lượng dữ liệu lớn hơn nhiều nhờ được trang bị camera độ phân giải cao, micro, LiDAR và cảm biến chiều sâu. Các thuật toán AI tích hợp cho phép robot nhận diện môi trường, lập bản đồ không gian ba chiều và tự di chuyển trong nhà máy, văn phòng hoặc khu dân cư. Chính khả năng quan sát và tương tác trực tiếp với môi trường thực khiến giới chức Mỹ coi robot là lớp thiết bị thông minh có độ nhạy cảm cao hơn so với nhiều sản phẩm điện tử tiêu dùng.
Phạm vi ảnh hưởng của quy định mới không chỉ giới hạn ở robot hình người. Theo phân tích của The Verge, FCC còn mở rộng lệnh cấm đối với nhiều loại robot mặt đất có trọng lượng từ khoảng 2 kg trở lên nếu được trang bị cảm biến môi trường và kết nối không dây, bao gồm cả robot hút bụi, robot giao hàng và robot dịch vụ. Điều này đồng nghĩa hàng loạt thương hiệu robot dân dụng Trung Quốc sẽ khó đưa các sản phẩm thế hệ mới vào thị trường Mỹ, trong khi các sản phẩm đã được cấp phép trước đó vẫn được phép lưu hành.
Robot Trung Quốc đang lớn nhanh ra sao?
Động thái của Washington phản ánh mối lo ngại ngày càng lớn trước sự trỗi dậy của ngành robot Trung Quốc. Trong vài năm qua, các doanh nghiệp như Unitree, UBTech hay AgiBot liên tục tung ra robot hình người với giá bán thấp hơn đáng kể so với đối thủ phương Tây. Một số mẫu robot đã được thử nghiệm trong nhà máy, kho vận, bán lẻ và nghiên cứu AI, giúp Trung Quốc nhanh chóng mở rộng quy mô sản xuất cũng như thu thập dữ liệu để huấn luyện các mô hình trí tuệ nhân tạo thế hệ mới. Reuters nhận định đây là lĩnh vực Bắc Kinh đang đầu tư mạnh nhằm tạo lợi thế trong cuộc đua AI toàn cầu.
Bên cạnh yếu tố an ninh, nhiều chuyên gia cho rằng lệnh cấm còn mang ý nghĩa chiến lược về công nghiệp. Mỹ muốn tránh lặp lại kịch bản từng xảy ra với pin mặt trời, đất hiếm hay các chuỗi cung ứng quan trọng, khi năng lực sản xuất dần dịch chuyển sang Trung Quốc. Việc hạn chế robot Trung Quốc được kỳ vọng tạo thêm không gian phát triển cho các doanh nghiệp robot nội địa như Tesla với Optimus, Figure AI, Agility Robotics hay Boston Dynamics, dù những công ty này vẫn phụ thuộc ở nhiều mức độ vào linh kiện và chuỗi cung ứng toàn cầu.
Tranh cãi và phản ứng từ Bắc Kinh
Quyết định của Mỹ gây ra nhiều tranh luận. Một số chuyên gia và nhà đầu tư ủng hộ vì cho rằng robot sẽ trở thành hạ tầng quan trọng của nền kinh tế AI trong tương lai, tương tự vai trò của smartphone trong thập kỷ trước. Ngược lại, không ít ý kiến cảnh báo việc hạn chế robot giá rẻ từ Trung Quốc có thể khiến các công ty khởi nghiệp, phòng thí nghiệm và doanh nghiệp Mỹ gặp khó khăn khi tiếp cận nền tảng phần cứng để phát triển AI, từ đó làm chậm tốc độ đổi mới trong ngắn hạn.
Phản ứng từ Bắc Kinh diễn ra gần như ngay lập tức. Bộ Thương mại Trung Quốc chỉ trích Washington lạm dụng khái niệm an ninh quốc gia để áp đặt các biện pháp hạn chế thương mại, đồng thời yêu cầu Mỹ rút lại những quyết định mang tính phân biệt đối xử với doanh nghiệp Trung Quốc. Bắc Kinh cũng tuyên bố sẽ có biện pháp đáp trả nếu Washington tiếp tục duy trì lệnh cấm.
Robot là mặt trận tiếp theo của cuộc đua AI
Nhìn rộng hơn, robot hình người có thể là chương tiếp theo trong cuộc cạnh tranh công nghệ giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới. Sau Huawei, TikTok, chip AI, xe điện và pin năng lượng, robot đang trở thành lĩnh vực mới chịu tác động từ các chính sách kiểm soát công nghệ. Điều đó cho thấy cuộc đua AI không còn giới hạn trong phần mềm hay trung tâm dữ liệu mà đang mở rộng sang các cỗ máy có khả năng di chuyển, quan sát và tương tác với thế giới thực.
Trong bối cảnh AI ngày càng gắn chặt với robot, những quyết định như lệnh cấm lần này có thể định hình lại chuỗi cung ứng, thị trường và cán cân cạnh tranh của ngành robot toàn cầu trong nhiều năm tới. Các doanh nghiệp, nhà đầu tư và giới hoạch định chính sách sẽ phải theo dõi sát diễn biến tiếp theo từ cả Washington lẫn Bắc Kinh, khi cuộc chiến công nghệ giữa hai cường quốc ngày càng lan rộng và sâu hơn vào nền kinh tế số.
