Ngày 3/7, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) ban hành Thông tư số 49/2026/TT-BGDĐT quy định ứng dụng công nghệ trong giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp (Thông tư 49). Đây là văn bản pháp lý đầu tiên quy định về việc sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong đào tạo, kiểm tra đánh giá, nghiên cứu khoa học, quản trị và cung cấp dịch vụ tại các cơ sở giáo dục.
Phạm vi điều chỉnh mở rộng
Theo Bộ GD&ĐT, Thông tư 49 được xây dựng để cụ thể hóa quy định của Luật Giáo dục đại học, Giáo dục nghề nghiệp năm 2025, bảo đảm thống nhất với Luật Chuyển đổi số, Luật Trí tuệ nhân tạo và các quy định về quản lý dữ liệu trong giáo dục. Thông tư kế thừa và thay thế Thông tư 15/2018/TT-BGDĐT về tổ chức hoạt động, sử dụng thư điện tử và trang thông tin điện tử của cơ sở giáo dục đại học, trường cao đẳng sư phạm, cùng Thông tư 30/2023/TT-BGDĐT về ứng dụng công nghệ thông tin trong đào tạo trực tuyến đối với giáo dục đại học.
Phạm vi điều chỉnh được mở rộng đáng kể. Trước đây, các quy định chỉ tập trung vào thư điện tử, cổng thông tin hoặc đào tạo trực tuyến. Thông tư mới thiết lập khung pháp lý thống nhất cho toàn bộ hoạt động của cơ sở giáo dục, bao gồm cả giáo dục nghề nghiệp. Bộ GD&ĐT cho biết: "Đây cũng là lần đầu tiên có quy định về việc sử dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, điện toán đám mây, thực tế ảo và các công nghệ mới trong đào tạo, kiểm tra đánh giá, nghiên cứu khoa học, quản trị và cung cấp dịch vụ. Phạm vi áp dụng cũng được mở rộng từ giáo dục đại học sang cả giáo dục nghề nghiệp."
Nguyên tắc ứng dụng công nghệ: Tự chủ gắn với trách nhiệm giải trình
Thông tư xác lập các nguyên tắc ứng dụng công nghệ, trong đó bảo đảm quyền tự chủ của cơ sở giáo dục gắn với tự kiểm soát, minh bạch và trách nhiệm giải trình. Việc ứng dụng công nghệ phải lấy người học làm trung tâm, phục vụ chương trình đào tạo và đáp ứng chuẩn đầu ra. Các cơ sở giáo dục phải tuân thủ kiến trúc số do cơ quan có thẩm quyền ban hành, bảo đảm kết nối, liên thông, chia sẻ dữ liệu, tránh đầu tư phân tán, cục bộ. Đồng thời, phải bảo đảm an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân, sử dụng AI có trách nhiệm và tuân thủ liêm chính học thuật.
Các phương thức đào tạo ứng dụng công nghệ
Thông tư quy định bốn phương thức đào tạo có ứng dụng công nghệ: đào tạo trực tiếp có hỗ trợ công nghệ số, đào tạo trực tuyến toàn phần, đào tạo kết hợp và đào tạo cá thể hóa dựa trên dữ liệu và AI. Cơ sở giáo dục bắt buộc phải có hệ thống quản lý học tập (LMS) đáp ứng yêu cầu nghiệp vụ, tiêu chuẩn kỹ thuật, với các chức năng xác thực danh tính, lưu vết quá trình học tập và hỗ trợ phòng ngừa gian lận.
Đối với kiểm tra, đánh giá, kết quả thực hiện trên môi trường số phải được lưu trữ, có khả năng truy xuất và kiểm chứng phục vụ thanh tra, kiểm tra. Việc sử dụng AI trong đào tạo và kiểm tra đánh giá chỉ là công cụ hỗ trợ, không thay thế vai trò và trách nhiệm học thuật của giảng viên.
Quy định về liêm chính học thuật trong môi trường số
Thông tư quy định cụ thể các hành vi vi phạm liêm chính học thuật trong môi trường số, bao gồm: sử dụng AI để gian lận; sao chép, đạo văn; giả mạo, làm sai lệch dữ liệu; không công bố việc sử dụng công nghệ, AI khi có yêu cầu. Cơ sở giáo dục có trách nhiệm ban hành quy định nội bộ về liêm chính học thuật và bộ quy tắc ứng xử về sử dụng AI trong đào tạo, nghiên cứu khoa học; xác định rõ các hành vi vi phạm, biện pháp phòng ngừa và quy trình xử lý.
Dịch vụ số và hỗ trợ người học toàn diện
Thông tư yêu cầu cơ sở giáo dục xây dựng và ban hành kiến trúc, mô hình giáo dục số làm cơ sở triển khai ứng dụng công nghệ. Quá trình quản trị phải lấy dữ liệu làm cơ sở để điều hành, phân tích, dự báo và ra quyết định. Cơ sở giáo dục phát triển cơ sở dữ liệu tập trung, số hóa thông tin về chương trình đào tạo, người học, nhà giáo, kết quả học tập và nghiên cứu khoa học. Dữ liệu này phải kết nối, chia sẻ với cơ sở dữ liệu quốc gia và ngành.
Về dịch vụ số, cơ sở giáo dục tổ chức cung cấp dịch vụ đào tạo, hành chính, tư vấn trên môi trường số, bảo đảm không yêu cầu người học cung cấp lại thông tin, dữ liệu hợp lệ đã có trong hệ thống. Công nghệ được ứng dụng để theo dõi, tư vấn và hỗ trợ người học từ tuyển sinh đến tốt nghiệp và kết nối việc làm.
Điều kiện bảo đảm triển khai
Thông tư quy định các điều kiện bảo đảm triển khai: phát triển năng lực số và năng lực AI cho nhà giáo, người học; phát triển hạ tầng số ưu tiên sử dụng nền tảng dùng chung và điện toán đám mây; thực hiện các biện pháp quản trị dữ liệu, an ninh mạng. Đối với tổ chức, doanh nghiệp cung cấp nền tảng và giải pháp công nghệ, Thông tư quy định rõ trách nhiệm tuân thủ quy chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn dữ liệu, bảo mật thông tin, duy trì tính liên tục của dịch vụ và chuyển giao dữ liệu theo quy định pháp luật và thỏa thuận với cơ sở giáo dục.
