Làn sóng phản đối AI trong văn học: Các tổ chức lớn siết chặt quy định
Trong những tháng gần đây, làn sóng nói không với trí tuệ nhân tạo trong lĩnh vực văn học đang lan rộng trên toàn cầu. Nhiều tổ chức quan trọng trong giới văn học đã bày tỏ lập trường cứng rắn đối với việc sử dụng AI tạo sinh trong quá trình sáng tác, theo thông tin từ Techcrunch.
Giải thưởng Nebula siết chặt quy định
Vào tháng 12/2025, Hiệp hội nhà văn khoa học viễn tưởng và kỳ ảo (SFWA) đã thông báo điều chỉnh các quy tắc cho Giải thưởng văn học Nebula danh giá. Theo đó, các tác phẩm được viết hoàn toàn bởi mô hình ngôn ngữ lớn LLM sẽ không đủ điều kiện tham dự giải thưởng này.
Quy định mới còn yêu cầu các tác giả sử dụng LLM "trong bất kỳ thời điểm nào của quá trình viết" phải công khai thông tin này một cách minh bạch. Khi đó, những người bình chọn giải thưởng sẽ tự đưa ra quyết định đánh giá dựa trên thông tin được cung cấp.
Tuy nhiên, những điều chỉnh này đã gây ra phản ứng dữ dội trong dư luận, như nhà bình luận Jason Sanford chia sẻ trong bản tin Genre Grapevine trên Substack. Điều thú vị là trong khi SFWA thể hiện lập trường cứng rắn với AI, các quy định của họ đồng thời cũng mở đường cho việc cho phép sử dụng LLM trong một số trường hợp nhất định.
Lời xin lỗi và điều chỉnh tiếp theo
Chỉ vài ngày sau thông báo ban đầu, Ban giám đốc của SFWA đã đưa ra lời xin lỗi chính thức: "Cách tiếp cận và cách diễn đạt của chúng tôi là sai và chúng tôi xin lỗi vì khiến cộng đồng buồn lòng và mất lòng tin."
Các quy tắc sau đó tiếp tục được sửa đổi với ngôn từ rõ ràng hơn. Phiên bản mới nêu rõ các tác phẩm "được viết toàn bộ hoặc một phần bằng các công cụ LLM sẽ không đủ điều kiện" nhận Giải thưởng Nebula. Đồng thời, tác phẩm sẽ bị loại ngay lập tức nếu phát hiện có sử dụng LLM mà không được công bố.
Khó tránh khỏi AI trong thời đại số
Trong một bài đăng tiếp theo, nhà phê bình Sanford bày tỏ sự vui mừng khi thấy SFWA lắng nghe ý kiến công chúng. Bản thân ông cũng kiên quyết từ chối sử dụng AI trong quá trình viết tiểu thuyết của mình, "không chỉ vì hành vi ăn cắp của AI mà còn vì các công cụ này thực sự không sáng tạo và làm mất đi toàn bộ ý nghĩa của việc kể chuyện."
Tuy nhiên, Sanford cũng thừa nhận rằng cần phải trả lời những câu hỏi quan trọng về cách sử dụng LLM trong bối cảnh hiện nay, đặc biệt khi "các tập đoàn lớn đang ép buộc mọi người sử dụng những sản phẩm AI tạo sinh."
Ông cảnh báo: "Nếu bạn sử dụng bất kỳ công cụ tìm kiếm trực tuyến hoặc sản phẩm máy tính nào hiện nay, rất có thể bạn đang sử dụng thứ gì đó được hỗ trợ hoặc kết nối với LLM. Do đó, chúng ta phải cẩn thận để những nhà văn sử dụng các công cụ xử lý văn bản và nghiên cứu có tích hợp phần mềm LLM không bị loại một cách bất công khỏi các giải thưởng như Nebula hoặc bị độc giả và các nhà văn khác chỉ trích."
Hội chợ truyện tranh San Diego Comic-Con cũng vào cuộc
Không chỉ giới văn học, lĩnh vực truyện tranh cũng đang đối mặt với những tranh cãi tương tự. Hội chợ truyện tranh San Diego Comic-Con thường niên đã phải đối mặt với một tranh cãi lớn trong tháng này sau khi đơn vị tổ chức ban đầu cho phép trưng bày (nhưng không được bán) các tác phẩm nghệ thuật do AI tạo ra.
Sau khi nhận được nhiều phàn nàn từ các nghệ sĩ, quy định đã được âm thầm thay đổi thành: "Các tác phẩm do AI tạo ra, dù một phần hay toàn bộ, đều không được phép trưng bày trong triển lãm nghệ thuật."
Mặc dù lời xin lỗi của Comic-Con ít được chú ý hơn so với SFWA, một số nghệ sĩ cho biết họ đã nhận được thông điệp xin lỗi trực tiếp từ người đứng đầu triển lãm nghệ thuật Comic-Con Glen Wooten.
Ông Wooten thừa nhận rằng vấn đề sử dụng AI trong giới văn học và nghệ thuật ngày càng trở nên phổ biến, vì vậy cần phải có ngôn từ mạnh mẽ hơn để ngăn chặn triệt để: "Nói không! Rõ ràng và đơn giản."
Xu hướng toàn cầu
Theo dự báo từ Techcrunch, nhiều tổ chức văn học và nghệ thuật khác trên thế giới cũng sẽ đưa ra lập trường cứng rắn tương tự với AI trong năm nay. Điều này cho thấy một xu hướng rõ rệt trong việc bảo vệ tính nguyên bản và sáng tạo của con người trước sự xâm lấn của công nghệ.
Trong khi đó, nghịch lý là nhiều nhà xuất bản lớn trên thế giới vẫn đang tích cực tuyển dụng kỹ sư AI, cho thấy sự phức tạp và đa chiều của vấn đề này trong ngành công nghiệp xuất bản hiện đại.
