Liên minh Niềm tin số đang nổi lên như một giải pháp cấp thiết nhằm bảo vệ người dùng trong bối cảnh lừa đảo trực tuyến ngày càng tinh vi. Theo báo cáo từ Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia (NCA), năm 2025 ghi nhận tỷ lệ nạn nhân bị lừa đảo trực tuyến giảm xuống còn 0,18%, tương đương cứ 555 người thì có 1 người bị lừa, so với mức 0,45% của năm 2024. Đây là một bước tiến đáng kể nhờ vào các nỗ lực của Bộ Công an và quy định xác thực sinh trắc học của Ngân hàng Nhà nước, vốn đã giúp loại bỏ tài khoản rác và hạn chế rửa tiền.
Tuy nhiên, theo Bộ Công an, người dùng Việt Nam vẫn thiệt hại 6.000 tỷ đồng trong 11 tháng đầu năm 2025. Dù số nạn nhân giảm, số tiền bị chiếm đoạt vẫn rất lớn, cho thấy các biện pháp hiện tại mới chỉ giúp giảm tốc rủi ro chứ chưa thể chặn đứng hoàn toàn. Điểm chung của hầu hết các vụ lừa đảo không chỉ nằm ở sự chủ quan của người dùng, mà còn ở cách tội phạm tận dụng khoảng trống giữa các hệ thống. Một giao dịch chuyển tiền có thể hợp lệ với ngân hàng, một cuộc gọi tư vấn bình thường với nhà mạng, một website không có dấu hiệu bất thường với người dùng, nhưng khi kết nối lại theo một kịch bản lừa đảo, chúng tạo thành chuỗi hành vi mà không bên nào nhìn thấy đầy đủ.
Khoảng trống giữa các hệ thống: Mảnh đất màu mỡ cho tội phạm
Rủi ro trong môi trường tài chính số hiện nay không nằm ở từng điểm riêng lẻ, mà nằm ở phần khoảng trống giữa các điểm. Các nỗ lực gần đây như xác thực sinh trắc học, chiến dịch triệt phá của cơ quan công an, và nền tảng nTrust của NCA đã góp phần giảm tỷ lệ nạn nhân, nhưng tổng giá trị thiệt hại vẫn ở mức cao. Nguyên nhân không phải do thiếu công nghệ, mà vì các công cụ phát hiện gian lận, phân tích dữ liệu, và xác thực danh tính chưa được kết nối thành một hệ thống thống nhất. Một ngân hàng có thể phát hiện giao dịch bất thường, nhưng sẽ hiệu quả hơn nếu nhận được cảnh báo từ nhà mạng về số điện thoại nghi vấn hoặc dữ liệu từ nền tảng công nghệ về website giả mạo. Khi mỗi bên chỉ nhìn thấy một phần bức tranh, kết quả cuối cùng vẫn có thể là một hệ thống chưa đủ an toàn.
Lá chắn niềm tin số: Điều kiện để chặn rủi ro trong hệ thống đa tầng
Trong tài chính truyền thống, niềm tin có thể được ủy thác cho một tổ chức duy nhất. Nhưng trong tài chính số, một giao dịch đi qua nhiều lớp: từ thiết bị người dùng, nền tảng số, nhà mạng, hệ thống thanh toán, đến ngân hàng và các bên trung gian. Niềm tin trở thành hạ tầng mềm của toàn bộ thị trường. Một lỗ hổng nhỏ ở bất kỳ mắt xích nào cũng có thể trở thành điểm khởi đầu cho chuỗi rủi ro lớn. Do đó, khái niệm lá chắn hệ sinh thái trở nên quan trọng: đó là khả năng phối hợp theo thời gian thực giữa các bên, chia sẻ dữ liệu để tạo ra tín hiệu cảnh báo sớm.
Hãy hình dung một kịch bản phòng ngừa: một số điện thoại có dấu hiệu lừa đảo được nhà mạng đánh dấu, thông tin được chia sẻ ngay với ngân hàng và nền tảng tài chính. Khi người dùng thực hiện giao dịch đến tài khoản liên quan, hệ thống lập tức cảnh báo hoặc tạm dừng. Đồng thời, các nền tảng số gỡ bỏ quảng cáo dẫn đến website giả mạo. Như vậy, đường dây lừa đảo bị cắt mạch ngay từ đầu. Để làm được điều này, thách thức không nằm ở công nghệ, mà ở ba yếu tố cốt lõi: chia sẻ dữ liệu, thống nhất tiêu chuẩn, và cam kết phối hợp.
Thứ nhất, chia sẻ dữ liệu là vấn đề niềm tin giữa các tổ chức. Khi dữ liệu bị đóng trong từng hệ thống, khả năng phát hiện sớm bị giới hạn. Thứ hai, tiêu chuẩn chung là điều kiện để các hệ thống nói chuyện với nhau. Thứ ba, cam kết hành động: các bên không chỉ chia sẻ thông tin mà còn cùng chịu trách nhiệm bảo vệ người dùng. Đây là nền tảng cho sự hình thành Liên minh Niềm tin số – mô hình hợp tác liên ngành giữa cơ quan quản lý, tổ chức tài chính và doanh nghiệp công nghệ.
Hướng tới một hệ sinh thái an toàn hơn
Theo định hướng của chương trình Digital Trust in Finance 2026, Liên minh Niềm tin số hướng tới các hành động cụ thể: thiết lập cơ chế cảnh báo sớm, chia sẻ dữ liệu rủi ro, xây dựng tiêu chuẩn kiểm chứng thông tin, và triển khai giải pháp phòng chống gian lận ở quy mô hệ thống. Cách tiếp cận này đặt người dùng vào trung tâm của niềm tin, chuyển tư duy từ tuân thủ sang bảo vệ, từ xử lý sự cố sang chủ động ngăn chặn. Niềm tin không còn là thứ được truyền thông, mà phải được thiết kế ngay từ cách hệ thống vận hành.
Diễn đàn Digital Trust in Finance 2026, diễn ra ngày 12/05/2026 tại Hà Nội, được xem là bước khởi đầu cho quá trình này. Lần đầu tiên các bên trong hệ sinh thái cùng tham gia trong một cấu trúc hành động thống nhất – từ cơ quan quản lý, ngân hàng, fintech đến doanh nghiệp công nghệ và truyền thông. Trong bối cảnh các hình thức tấn công dựa trên AI ngày càng tinh vi, khả năng giả lập niềm tin của tội phạm sẽ gia tăng. Nếu hệ sinh thái không kịp xây dựng một lá chắn niềm tin thật, khoảng cách giữa rủi ro và khả năng kiểm soát sẽ ngày càng lớn. Hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm không chỉ là con số thiệt hại, mà là ngưỡng cảnh báo cho thấy chi phí của việc thiếu kết nối đang trở nên quá lớn. Trong một thị trường nơi niềm tin quyết định giao dịch, một lá chắn hệ sinh thái không còn là lựa chọn, mà là điều kiện để thị trường tiếp tục vận hành.
