Kính AI Meta 'nhìn trộm' cảnh riêng tư: Lao động thủ công đằng sau công nghệ thông minh
Khi Mark Zuckerberg giới thiệu kính AI Meta Ray-Ban vào tháng 9/2025, ông mô tả đó là tương lai của công ty, một trợ lý rảnh tay giúp người dùng ghi lại khoảnh khắc và nhận thông tin tức thì. Tuy nhiên, đằng sau sự tiện lợi đó là một chuỗi xử lý dữ liệu toàn cầu, nơi những khoảnh khắc riêng tư nhất có thể bị xem và phân loại bởi con người cách nửa vòng Trái Đất.
Lực lượng vô danh đằng sau công nghệ học máy
Tại Nairobi, Kenya, hàng nghìn nhân viên làm việc cho nhà thầu công nghệ Sama, hợp tác với Meta, thực hiện công việc "gắn nhãn dữ liệu". Họ vẽ khung quanh đồ vật trong ảnh, đặt tên cho từng chi tiết như "người", "cửa sổ", hay "giường ngủ", nhằm dạy AI cách "nhìn" thế giới. Đây là lao động thủ công thiết yếu cho machine learning, nhưng ít được các ông lớn công nghệ nhắc đến.
Theo điều tra của báo chí Thụy Điển, các nhân viên này đã phải xem nhiều đoạn video nhạy cảm từ kính thông minh Meta. Một người kể: "Trong một số video, bạn thấy ai đó đi vệ sinh hoặc đang cởi quần áo. Tôi không nghĩ họ biết mình đang bị ghi lại". Một nhân viên khác chia sẻ: "Chúng tôi thấy mọi thứ, từ phòng khách đến cơ thể khỏa thân".
Những khoảnh khắc riêng tư bị phơi bày
Các mô tả từ nhân viên bao gồm cảnh người đeo kính bước vào nhà tắm, thay đồ trong phòng ngủ, hoặc thậm chí quan hệ tình dục khi vẫn mang thiết bị. Trong một trường hợp, kính được đặt trên bàn cạnh giường và tiếp tục ghi hình khi một phụ nữ vào thay quần áo. Một annotator nói: "Bạn hiểu đó là đời sống riêng tư của ai đó. Nhưng đây là công việc. Bạn không được đặt câu hỏi".
Meta khẳng định kính chỉ ghi hình khi người dùng nhấn nút vật lý hoặc ra lệnh bằng giọng nói, với đèn báo sáng khi camera hoạt động. Tuy nhiên, nhiều đoạn video cho thấy những người trong khung hình dường như không nhận thức được mình đang bị ghi lại, có thể do không nhìn thấy đèn báo hoặc không ngờ hình ảnh riêng tư lại xuất hiện ở nơi xa xôi.
Vấn đề ẩn danh và giám sát nghiêm ngặt
Meta tuyên bố dữ liệu được lọc và làm mờ gương mặt trước khi đến tay nhân viên, nhưng các annotator tại Kenya cho biết việc ẩn danh không phải lúc nào cũng hoàn hảo. "Trong điều kiện ánh sáng phức tạp, thuật toán có thể bỏ sót. Có những khuôn mặt vẫn hiện rõ", một nguồn tin tiết lộ.
Nghịch lý là trong khi tiếp xúc với đời tư người khác, các nhân viên này làm việc trong môi trường giám sát chặt chẽ, với camera khắp văn phòng và cấm mang thiết bị cá nhân. Một người nói: "Chỉ cần một clip bị phát tán, đó sẽ là một vụ bê bối khổng lồ".
Phạm vi rộng lớn của công việc gắn nhãn
Công việc không dừng ở hình ảnh; annotator còn phải xem bản ghi hội thoại giữa người dùng và trợ lý AI, bao gồm các chủ đề nhạy cảm như tội phạm hay tình dục. Một nhân viên kể lại việc đọc đoạn văn mô tả ham muốn tình dục, nhấn mạnh: "Không phải chỉ là những câu chào hỏi. Có những nội dung rất tối".
Trên sân khấu, công nghệ được trình bày như tự phát triển, nhưng thực tế, mỗi đoạn video phải được con người xem, phân loại và gắn nhãn. AI thị giác học từ những gì con người chỉ cho, và càng muốn hiểu chi tiết đời sống, hệ thống càng phải "nhìn" sâu vào đó.
Phản hồi từ Meta và câu hỏi còn bỏ ngỏ
Meta khẳng định họ "rất nghiêm túc trong việc bảo vệ dữ liệu" và chỉ trong một số trường hợp, dữ liệu mới được xem xét thủ công để cải thiện trải nghiệm người dùng. Tuy nhiên, quy mô thực tế của việc này vẫn chưa rõ: bao nhiêu video được con người xem và bao nhiêu trong số đó chứa nội dung riêng tư?
Một annotator kết luận: "Nếu người dùng biết quy mô dữ liệu được thu thập và xử lý lớn đến mức nào, tôi không nghĩ họ còn muốn đeo chiếc kính đó". Đằng sau lời hứa về trợ lý thông minh là một chuỗi xử lý dữ liệu toàn cầu, nơi khoảnh khắc đời thường có thể di chuyển từ châu Âu sang châu Phi, làm dấy lên lo ngại sâu sắc về quyền riêng tư trong kỷ nguyên AI.
