Chỉ vài ngày sau khi phát hành toàn cầu, bộ kính thông minh AI mới của Meta đã trở thành tâm điểm của một chiến dịch phản đối hiếm thấy. Tổ chức Everyone Hates Elon có trụ sở tại London đã treo loạt áp phích gọi sản phẩm là "kính dành cho kẻ biến thái", mở đầu cho cuộc tranh luận về ranh giới giữa công nghệ hữu ích và quyền riêng tư.
Theo El País, đây là nỗ lực mở rộng danh mục kính thông minh của Meta sau nhiều năm chỉ hợp tác với Ray-Ban. Kính cho phép quay video, chụp ảnh, nghe nhạc và trò chuyện với trợ lý AI tích hợp. Phiên bản cao cấp được Kylie Jenner quảng bá có giá 419 euro (khoảng 482 USD) tại Tây Ban Nha.
Áp phích gây sốc và phản ứng cộng đồng
Chiến dịch của Everyone Hates Elon gồm ba áp phích. Một tấm ghép hình Jeffrey Epstein, tội phạm ấu dâm khét tiếng, với dòng chữ "Chiếc kính dành cho những người không biết đến sự đồng thuận". Tấm khác biến ảnh quảng cáo của Kylie Jenner thành đầu lâu kèm thông điệp "Chúng tôi luôn theo dõi bạn". Tấm còn lại ghi: "Bước tiến lớn nhất của công nghệ dành cho kẻ biến thái kể từ chiếc áo măng tô". Những hình ảnh này nhanh chóng lan truyền trên mạng xã hội, kéo theo làn sóng chỉ trích cho rằng kính có thể trở thành công cụ quay lén mà người khác không hề hay biết, theo The Guardian.
Trước sức ép dư luận, Instagram, nền tảng thuộc sở hữu Meta, tuyên bố sẽ cấm những video quay bằng kính Meta nếu nội dung nhằm quấy rối người lạ. Adam Mosseri, Giám đốc Instagram, nói công ty không muốn người dùng bí mật quay video người khác để quấy rối rồi đăng tải lên nền tảng.
Đèn LED chống quay lén liệu có đủ?
Về phía Meta, hãng khẳng định tất cả kính thông minh đều có đèn LED phát sáng khi camera hoạt động, không thể tắt; nếu người dùng cố tình che hoặc làm hỏng đèn, camera sẽ tự dừng hoạt động. Tuy nhiên, giới chuyên gia đánh giá cơ chế này chưa đủ sức răn đe.
Joseph O'Hagan, nhà nghiên cứu tại Đại học Glasgow, cho biết nhiều cộng đồng người dùng trên Internet vẫn liên tục tìm cách vô hiệu hóa hoặc che đèn LED. Meta đã nhiều lần cập nhật phần mềm để phát hiện các thủ thuật này, nhưng cuộc chạy đua vẫn tiếp diễn. "Hiện nay, cách phổ biến nhất dường như là dùng máy khoan để phá hẳn đèn LED", ông nói.
Theo O'Hagan, mục đích chính của nhiều người dùng kính là ghi lại các tình huống mà nếu dùng điện thoại thông minh thì dễ bị phát hiện hơn. Họ biện minh bằng nhiều lý do, từ muốn chụp ảnh trẻ em không thích bị chụp đến quay video trong kỳ nghỉ hay buổi hòa nhạc mà không gây chú ý. Nhưng ông cũng thấy ngày càng xuất hiện nhận thức rằng hành vi này "tạo điều kiện cho những hành vi mờ ám, đặc biệt đối với phụ nữ".
Những đoạn phim nhạy cảm lọt vào mắt người kiểm duyệt
Nỗi lo không chỉ là giả định. Một cuộc điều tra của truyền thông Thụy Điển hồi tháng 2 phát hiện dữ liệu do kính Meta ghi lại được chuyển đến một công ty kiểm duyệt nội dung tại Kenya. Các nhân viên tại đây kể rằng họ từng chứng kiến nhiều đoạn video ghi lại cảnh người dùng khỏa thân trong phòng tắm, cảnh quan hệ tình dục, thẻ ngân hàng vô tình lọt vào khung hình hay người dùng đang xem nội dung khiêu dâm.
Tuyên bố của CEO Mark Zuckerberg càng khiến cuộc tranh luận nóng lên. Ông từng cảnh báo những ai không dùng kính AI sẽ chịu "bất lợi đáng kể về năng lực nhận thức". Gần đây, ông dự đoán trong 5 năm tới sẽ có hàng tỷ người sở hữu trợ lý AI cá nhân luôn hiểu mục tiêu của mình và hoạt động 24/7.
Tầm nhìn "bộ nhớ ngoài" và cái giá cho sự tiện lợi
Theo Business Insider, tầm nhìn của Meta là biến kính thành "bộ nhớ ngoài" của con người. Trong tương lai, thiết bị có thể được tích hợp nhận diện khuôn mặt, ghi âm liên tục và tự động chụp ảnh vài giây một lần, giúp AI nhớ nơi người dùng để chìa khóa hay nhắc lại những gì đã nói trong cuộc trò chuyện. Nhưng chính viễn cảnh này đặt ra câu hỏi: người đeo kính được lợi, còn những người xung quanh có thể thành đối tượng bị ghi hình mà không đồng ý.
Mark McGill, nhà nghiên cứu tại Đại học Glasgow, nhận định khoảng cách giữa tính năng hữu ích và nguy cơ lạm dụng rất mong manh. "Từ việc chuyển lời nói thành văn bản đến nghe lén bí mật chỉ cách nhau một bước rất ngắn", ông cảnh báo. Ngay cả một công cụ nhận biết trạng thái cảm xúc để hỗ trợ người mắc chứng khó nhận diện cảm xúc cũng có thể bị lợi dụng để phát hiện điểm yếu tâm lý và thao túng người khác.
Cần một khung pháp lý của thời đại AI
Nhiều người đề xuất giải pháp đơn giản là loại bỏ camera khỏi kính thông minh, nhưng như vậy sản phẩm sẽ mất đi phần lớn giá trị. Quan trọng hơn, doanh số cho thấy thị trường vẫn chấp nhận sản phẩm: riêng năm 2025, Meta đã bán khoảng 7 triệu chiếc kính thông minh. Điều đó khiến các chuyên gia như McGill nhấn mạnh cần một khung pháp lý hoàn toàn mới dành cho các thiết bị đeo gắn camera và micro, thay vì chỉ dựa vào đèn LED cảnh báo.
McGill đề xuất hệ thống AI nên tự động làm mờ hoặc thay thế hình ảnh của những người xuất hiện trong khung hình nhưng không đồng ý bị ghi hình. Đồng thời, các quy định về ghi hình nơi công cộng cũng cần được sửa đổi, bởi chúng được xây dựng từ thời kỳ chưa xuất hiện những chiếc camera đeo ngay trên khuôn mặt như hiện nay.
