Kính AI của Meta bị điều tra vì 'nhìn lén' cảnh riêng tư, dấy lên lo ngại về quyền riêng tư
Sau loạt điều tra từ báo chí Thụy Điển, Cơ quan Giám sát Dữ liệu Anh (ICO) đã chính thức vào cuộc để yêu cầu Meta giải trình về cách xử lý dữ liệu thu thập từ kính AI. Những cáo buộc cho rằng thiết bị này có thể ghi lại cảnh riêng tư nhạy cảm như lột đồ hay quan hệ tình dục đã làm dấy lên mối lo ngại sâu sắc về quyền riêng tư và sự kiểm soát dữ liệu cá nhân trong thời đại công nghệ phát triển mạnh mẽ.
Người dùng có thực sự kiểm soát dữ liệu của mình?
Trên sân khấu tại Menlo Park vào tháng 9/2025, Mark Zuckerberg đã trình diễn chiếc kính Meta Ray-Ban smart glasses như một trợ lý thông minh, tiện lợi, với thông điệp rằng người dùng vẫn nắm quyền kiểm soát. Tuy nhiên, các thử nghiệm kỹ thuật từ báo chí Thụy Điển tiết lộ một thực tế khác: dữ liệu hình ảnh, giọng nói và văn bản được gửi về máy chủ của Meta khi kích hoạt tính năng "Hey Meta", và không tồn tại chế độ AI hoạt động hoàn toàn offline.
Phân tích lưu lượng mạng cho thấy ứng dụng thường xuyên kết nối tới máy chủ tại Thụy Điển và Đan Mạch, đồng nghĩa với việc dữ liệu bắt buộc phải được xử lý qua hệ thống của Meta. Trong điều khoản dịch vụ, Meta nêu rõ rằng họ có thể xem xét các tương tác với AI, bao gồm cả việc xem xét thủ công bởi con người, nhưng không cung cấp chi tiết về quy mô hay phạm vi.
Về mặt pháp lý, câu hỏi cốt lõi là liệu người dùng có thực sự hiểu và kiểm soát được quá trình này hay không. Mặc dù người dùng có thể chọn không chia sẻ thêm dữ liệu để cải thiện sản phẩm, nhưng việc xử lý dữ liệu cơ bản là bắt buộc để AI hoạt động, và không có tùy chọn từ chối hoàn toàn nếu vẫn muốn sử dụng tính năng cốt lõi.
Dữ liệu thu thập đáng lo ngại và vấn đề minh bạch
Petter Flink, chuyên gia an ninh công nghệ thông tin tại Cơ quan Bảo vệ Quyền riêng tư Thụy Điển (IMY), nhận định rằng giá trị thực sự không nằm ở phần cứng mà ở dữ liệu Meta thu thập. Mỗi khung hình từ phòng khách, nhà vệ sinh đến các hoạt động riêng tư tạo thành hồ sơ hành vi chi tiết, có thể được dùng để huấn luyện AI thị giác và cá nhân hóa quảng cáo.
Trong bối cảnh AI trở thành nền tảng chiến lược, việc sở hữu kho dữ liệu đời sống thực tế từ đôi mắt người dùng mang lại lợi thế khổng lồ. Tuy nhiên, điều này đặt ra câu hỏi về cấu trúc quyền lực khi ai đó sở hữu dữ liệu về đời sống hàng ngày của hàng triệu người.
Một vấn đề khác nổi lên là sự thiếu nhất quán trong thông tin tại các cửa hàng bán lẻ. Phóng viên ghi nhận rằng nhân viên thường trả lời sai về cách dữ liệu được xử lý, chẳng hạn như cho rằng dữ liệu "chỉ lưu trong ứng dụng" hoặc "không được chia sẻ với Meta". Sự thiếu hiểu biết này có thể khiến người dùng đưa ra quyết định mà không nhận thức đầy đủ hệ quả.
Cơ quan giám sát vào cuộc và thách thức pháp lý
ICO của Anh không phải là cơ quan duy nhất theo dõi sát sao vụ việc. Dưới Quy định Bảo vệ Dữ liệu Chung của Liên minh châu Âu (GDPR), các cơ quan bảo vệ dữ liệu tại EU có thể yêu cầu Meta cung cấp thông tin chi tiết về quy trình xử lý, hợp đồng với nhà thầu, và cơ chế bảo vệ người dùng.
Luật sư Petra Wierup tại IMY nhấn mạnh rằng nếu Meta là bên kiểm soát dữ liệu, họ phải đảm bảo việc chuyển dữ liệu sang bên thứ ba ngoài EU không làm suy yếu mức độ bảo vệ. Tuy nhiên, công chúng hiện chưa được biết chi tiết về quy mô xem xét thủ công hay thời gian lưu trữ dữ liệu nhạy cảm.
Smartphone từng gây tranh cãi về quyền riêng tư, nhưng kính AI đẩy ranh giới xa hơn khi thiết bị nằm ngay trên khuôn mặt, ghi nhận thế giới từ góc nhìn cá nhân nhất. Với sự phát triển cùng EssilorLuxottica và doanh số tăng mạnh trong năm 2025, kính AI mang lại tiềm năng xã hội lớn, nhưng mỗi bước tiến về khả năng "hiểu thế giới" của AI cũng đồng nghĩa với việc hệ thống phải tiếp cận nhiều hơn các lát cắt đời sống riêng tư.
Câu hỏi lớn đặt ra cho xã hội là: Chúng ta sẵn sàng đánh đổi bao nhiêu quyền riêng tư để có một trợ lý rảnh tay, luôn nhìn, luôn nghe, và luôn ghi nhớ? Khi công nghệ ngày càng gần gũi với cơ thể, ranh giới giữa tiện ích và xâm nhập có thể trở nên mong manh hơn bao giờ hết, đòi hỏi sự cân nhắc kỹ lưỡng từ cả người dùng và nhà quản lý.
