Một bệnh nhân liệt tứ chi tại Trung Quốc đã có thể tự cầm bút viết chữ sau khi được cấy ghép thiết bị giao diện não-máy tính (BCI) mang tên NEO. Đây là một bước đột phá trong lĩnh vực công nghệ thần kinh, mở ra hy vọng mới cho những người bị chấn thương tủy sống.
Kỳ tích từ chip cấy não
Anh Dong, 39 tuổi, bị liệt từ cổ xuống sau một tai nạn ô tô cách đây 6 năm. Tháng 11 năm 2024, anh trở thành một trong những người đầu tiên tại Trung Quốc được cấy ghép BCI xâm lấn. Sau 11 tháng phục hồi chức năng, đến tháng 10 năm 2025, anh đã có thể tự cầm bút viết tên mình và dòng chữ “Cảm ơn” – điều tưởng chừng bất khả thi đối với người bị liệt tứ chi.
Thiết bị NEO, có kích thước bằng đồng xu, do Neuracle Technology (Thượng Hải) phối hợp với Đại học Thanh Hoa (Bắc Kinh) phát triển. Trong ca phẫu thuật kéo dài hơn 90 phút, các cảm biến được đặt trên màng cứng để thu nhận tín hiệu não, sau đó truyền tới máy tính qua thiết bị cấy trên hộp sọ, chuyển thành lệnh điều khiển găng tay robot phục vụ phục hồi chức năng.
Anh Dong chia sẻ: “Vào ngày tập luyện thứ chín, tay phải của tôi đã cầm được một quả bóng thành công mà không cần găng tay. Đó là một khoảnh khắc kỳ diệu”.
Cột mốc thương mại hóa toàn cầu
Tháng 3 năm 2026, NEO trở thành thiết bị BCI xâm lấn đầu tiên trên thế giới được phê duyệt sử dụng ngoài phạm vi thử nghiệm lâm sàng. Theo Cục Quản lý Sản phẩm Y tế Quốc gia Trung Quốc (NMPA), thiết bị được chỉ định cho bệnh nhân từ 18 đến 60 tuổi bị liệt tứ chi do chấn thương tủy sống nhưng còn một phần chức năng ở cánh tay.
NEO đã vượt qua nhiều đối thủ, bao gồm cả Neuralink, để đạt được cột mốc này, đánh dấu bước tiến quan trọng của ngành công nghệ cấy ghép não Trung Quốc.
Hợp tác và cạnh tranh công nghệ
Dù NEO dẫn đầu trong thương mại hóa, các chuyên gia cho rằng không nên xem đây là cuộc đua giữa Trung Quốc và Mỹ. Ông Nick Ramsey, nhà thần kinh học tại Đại học Radboud Nijmegen (Hà Lan), nhận định: “Rất khó xác định đích đến của lĩnh vực BCI”. Trong khi Mỹ tập trung vào hiệu suất công nghệ cao nhất, Trung Quốc hướng tới mở rộng quy mô ứng dụng.
Bà Meicen Sun, nhà nghiên cứu chính sách công nghệ tại Đại học Illinois Urbana-Champaign, cho biết: “Trở nên xuất chúng và trở nên dễ tiếp cận là hai định nghĩa hoàn toàn khác nhau về chiến thắng”.
Công nghệ thần kinh vẫn là lĩnh vực hiếm hoi chứng kiến sự hợp tác Mỹ-Trung. Công ty Axoft của Mỹ đã phối hợp với doanh nghiệp và bệnh viện tại Thượng Hải để thử nghiệm BCI trên bốn bệnh nhân, đồng thời có kế hoạch mở rộng thử nghiệm tại Trung Quốc.
Tương lai của BCI tại Trung Quốc
Ngành công nghiệp BCI của Trung Quốc được dự đoán sẽ tăng trưởng mạnh trong 5 năm tới nhờ sự hỗ trợ từ chính phủ. Nước này đang thúc đẩy phê duyệt thêm nhiều thiết bị mới, như Beinao-1 do Viện Nghiên cứu Não bộ Bắc Kinh và NeuCyber NeuroTech phát triển, hỗ trợ bệnh nhân gặp khó khăn về vận động và ngôn ngữ do chấn thương tủy sống hoặc bệnh xơ cứng teo cơ một bên (ALS). Thiết bị này có thể được phê duyệt sớm nhất vào năm 2028.
Từ câu chuyện của anh Dong đến việc NEO được cấp phép thương mại, Trung Quốc đang cho thấy tham vọng đưa công nghệ giao diện não – máy tính ra khỏi phạm vi nghiên cứu để tiến tới ứng dụng thực tế. Cuộc đua BCI giờ đây không còn là ai về đích trước, mà là công nghệ này có thể cải thiện cuộc sống của bao nhiêu người và với tốc độ ra sao.
Sự xuất hiện của NEO cho thấy tương lai kết nối trực tiếp giữa bộ não và máy móc đang đến gần hơn, đồng thời đặt ra những câu hỏi quan trọng về đạo đức, an toàn và cách nhân loại chung sống với công nghệ trong nhiều thập kỷ tới.
