Thông tin từ các nguồn tình báo Mỹ tiết lộ Iran đã chủ động đánh sập nhiều đường hầm và gài mìn tại các cơ sở hạt nhân nhằm ngăn chặn nguy cơ bị thu giữ uranium chiến lược. Động thái này biến các kho uranium thành những pháo đài ngầm, khiến cả phương án quân sự lẫn ngoại giao của Washington trở nên khó lường hơn.
Đánh sập hầm, gài mìn bảo vệ
Trong những tuần gần đây, Iran đã tăng cường các biện pháp bảo vệ kho uranium được làm giàu ở mức gần đạt cấp độ chế tạo vũ khí hạt nhân. Theo năm nguồn tin am hiểu tình báo Mỹ, Tehran đã đánh sập nhiều đường hầm và gài mìn tại các lối vào nhằm ngăn chặn mọi nỗ lực tiếp cận số vật liệu chiến lược này, CNN đưa tin.
Việc tiếp cận khoảng nửa tấn uranium làm giàu cao hiện trở nên khó khăn, nguy hiểm và tốn thời gian hơn nhiều so với chỉ một tháng trước, thời điểm Tổng thống Mỹ Donald Trump công khai phát tín hiệu có thể ra lệnh cho quân đội Mỹ tiến hành chiến dịch thu giữ. Những công sự mới mà Iran thiết lập đang tạo thêm trở ngại cho kế hoạch của chính quyền Trump nhằm buộc Tehran chuyển giao và tiêu hủy lượng uranium làm giàu cao.
Câu hỏi đặt ra là ai sẽ đảm nhận nhiệm vụ đầy rủi ro là khai quật và vận chuyển số vật liệu hạt nhân được chôn giấu. Phái đoàn ngoại giao Iran tại Liên Hợp Quốc chưa đưa ra bình luận, trong khi Nhà Trắng cũng chưa phản hồi các câu hỏi từ truyền thông Mỹ.
Trong các cuộc đàm phán nhằm chấm dứt xung đột và khôi phục hàng hải qua eo biển Hormuz, ông Trump nhiều lần khẳng định việc kiểm soát lượng uranium làm giàu của Tehran là ưu tiên hàng đầu. Theo một quan chức cấp cao trong chính quyền Mỹ, hai bên đang tiến gần hơn tới một thỏa thuận, trong đó Iran sẽ phải bàn giao kho uranium cho Mỹ để xử lý và tiêu hủy tại chỗ trước khi đưa ra khỏi lãnh thổ Iran. Tuy nhiên, giới chức Mỹ và Iran vẫn đưa ra những mô tả khác nhau về nội dung thỏa thuận.
Gia tăng thách thức
Theo một số nguồn tin, ngay cả với chính Iran, việc lấy số uranium được chôn giấu ra khỏi lòng đất cũng là nhiệm vụ vô cùng khó khăn, đòi hỏi thiết bị đào bới hạng nặng và hoạt động rà phá bom mìn phức tạp. Ông Scott Roecker, cựu giám đốc Văn phòng Loại bỏ Vật liệu Hạt nhân thuộc Cơ quan Quản lý An ninh Hạt nhân Quốc gia Mỹ, nhận định việc thu hồi uranium chắc chắn sẽ trở nên phức tạp hơn đáng kể.
Không chỉ gây khó khăn cho công tác thu hồi, các biện pháp bảo vệ mới của Iran còn có thể tạo điều kiện để Tehran che giấu mức độ tuân thủ các cam kết. Theo ông Roecker, nếu các nhà đàm phán yêu cầu Iran tập trung toàn bộ kho uranium tại một địa điểm để kiểm kê, xác minh và vận chuyển hoặc pha loãng, trách nhiệm tiếp cận và bàn giao đầy đủ thuộc về Tehran. Tuy nhiên, Iran có thể viện dẫn lý do kỹ thuật để tuyên bố một phần uranium không thể thu hồi, khiến cộng đồng quốc tế khó bảo đảm Tehran không còn khả năng tiếp cận trong tương lai.
Theo đánh giá, phần lớn kho uranium hiện nằm trong các đường hầm bị đánh sập tại tổ hợp hạt nhân Isfahan, trong khi một lượng nhỏ được lưu trữ tại các cơ sở riêng biệt. Vào giữa tháng 5, quân đội Mỹ từng chuẩn bị phương án tác chiến thu giữ nhưng cuối cùng bị hủy vì quá rủi ro. Kể từ đó, Iran tiếp tục tăng cường phòng thủ tại các khu vực chôn giấu uranium.
Ông Trump từng thừa nhận việc dùng vũ lực thu giữ là nhiệm vụ nguy hiểm, và bày tỏ hoài nghi rằng Iran có thể tự tiếp cận và di chuyển lượng uranium mà không bị tình báo Mỹ phát hiện. Tuy nhiên, hai nguồn tin nhận định việc ông công khai đề cập kho uranium như mục tiêu tiềm năng có thể đã vô tình thúc đẩy Iran tăng cường bảo vệ.
Ngay cả khi thỏa thuận được ký kết, các cuộc thương lượng kỹ thuật chi tiết về tương lai chương trình hạt nhân Iran vẫn được dự báo kéo dài. Việc đưa uranium ra khỏi Iran có thể đòi hỏi triển khai một cơ sở xử lý lưu động chuyên dụng từ Phòng thí nghiệm Quốc gia Oak Ridge. Tuy nhiên, ngay cả các chuyên gia hàng đầu cũng cần nhiều thời gian để hoàn thành nhiệm vụ, và ông Trump cho biết quá trình này có thể mất ít nhất hai tuần.
