Chỉ vừa nói chuyện với bạn bè về việc sắp mua một món đồ, nhiều người bất ngờ thấy quảng cáo xuất hiện dày đặc trên mọi nền tảng. Vậy điện thoại liệu có đang âm thầm nghe lén người dùng?
Vừa nói xong, quảng cáo liền xuất hiện
Một buổi tối cuối tuần, Quang Trung (22 tuổi) ngồi cà phê cùng nhóm bạn. Trong lúc trò chuyện, Trung kể rằng chiếc điện thoại hiện tại đã bắt đầu chậm, pin xuống cấp và đang cân nhắc lên đời một chiếc mới. Cuộc nói chuyện diễn ra hoàn toàn trực tiếp, không ai tìm kiếm sản phẩm trên mạng hay mở các trang thương mại điện tử.
“Tôi chỉ ngồi nói chuyện trực tiếp với bạn bè. Nhưng đêm hôm đó mở Facebook và TikTok lên thì thấy liên tục quảng cáo điện thoại, từ các mẫu máy đang cân nhắc đến các chương trình trả góp”, Trung kể lại.
Kể với bạn bè về dự định mua điện thoại trong lúc đi cà phê, Trung bất ngờ khi sau đó bắt gặp vô số quảng cáo về điện thoại (Ảnh minh họa: Đoàn Thủy).
Điều khiến nam thanh niên bất ngờ là những quảng cáo xuất hiện ngay sau khi anh vừa kể cho bạn bè nghe dự định. Sự xuất hiện liên tiếp của các quảng cáo dẫn Trung đến sự nghi hoặc rằng thiết bị của mình đang nghe lén các cuộc trò chuyện.
Không riêng trường hợp của Trung, trên các nền tảng mạng xã hội, câu chuyện tương tự xuất hiện khá thường xuyên. Có người vừa bàn về máy lọc không khí thì thấy quảng cáo máy lọc không khí. Có người nhắc đến chuyến du lịch sắp tới thì ngay sau đó liên tục nhận được quảng cáo khách sạn, vé máy bay hay bảo hiểm du lịch.
Liên tục gặp phải những sự trùng hợp, nhiều người đặt nghi vấn bị điện thoại âm thầm nghe lén (Ảnh minh họa: Đoàn Thủy).
Những sự trùng hợp này khiến giả thuyết “điện thoại nghe lén người dùng” tồn tại suốt nhiều năm qua. Thực tế, cảm giác bị theo dõi không phải là điều khó hiểu. Khi một quảng cáo xuất hiện đúng thời điểm và đúng nhu cầu đến mức đáng kinh ngạc, phản ứng tự nhiên của nhiều người là nghĩ rằng thiết bị đã nghe được cuộc trò chuyện của mình.
Điện thoại có thực sự nghe lén?
Trao đổi với phóng viên Dân trí, ông Ngô Minh Hiếu (Hiếu PC), chuyên gia an ninh mạng, nhận định rằng hiện chưa có bằng chứng đáng tin cậy cho thấy các nền tảng lớn hoặc chính chiếc điện thoại của người dùng đang âm thầm ghi âm mọi cuộc trò chuyện để phục vụ quảng cáo.
Theo ông Ngô Minh Hiếu, hiện chưa có bằng chứng cho thấy các nền tảng lớn hoặc điện thoại âm thầm nghe lén người dùng (Ảnh: NVCC).
Nếu một nền tảng thực hiện việc nghe lén hàng loạt thông qua microphone, họ sẽ phải đối mặt với rủi ro pháp lý rất lớn, đồng thời tiêu tốn lượng tài nguyên khổng lồ để lưu trữ và xử lý dữ liệu âm thanh. Trên thực tế, bản thân các nền tảng thường có nhiều cách hiệu quả hơn để hiểu người dùng mà không cần nghe lén.
Theo ông Hiếu, thứ giúp các nền tảng quảng cáo hoạt động chính xác không phải microphone mà là dữ liệu hành vi.
Dữ liệu hành vi mới chính là yếu tố giúp nền tảng quảng cáo hoạt động chính xác (Ảnh minh họa: Đoàn Thủy).
Mỗi ngày, người dùng để lại vô số dấu vết trên môi trường trực tuyến: lịch sử tìm kiếm, video đã xem, website đã truy cập, bài viết đã tương tác, vị trí, ứng dụng đã cài đặt hay sản phẩm từng xem trên các sàn thương mại điện tử. Những dữ liệu tưởng chừng rời rạc này được hệ thống tổng hợp, phân tích và xây dựng thành một hồ sơ hành vi tương đối chi tiết.
Ví dụ, một người thường xuyên xem video đánh giá điện thoại, đọc tin công nghệ, truy cập website bán lẻ điện tử hoặc tìm kiếm thông tin về pin, camera, hiệu năng có thể được hệ thống đánh giá là đang có nhu cầu đổi thiết bị.
Lịch sử tìm kiếm, video đã xem, website đã truy cập, bài viết đã tương tác, vị trí, ứng dụng cài đặt hay sản phẩm từng xem trên sàn thương mại điện tử góp phần giúp nền tảng hiểu người dùng (Ảnh minh họa: Đoàn Thủy).
Ngay cả khi người đó chưa từng gõ từ khóa “mua điện thoại”, thuật toán vẫn có thể dự đoán khả năng quan tâm đến sản phẩm này. Ngoài ra, các hệ thống quảng cáo hiện đại còn tận dụng khá tốt dữ liệu từ đối tác quảng cáo để hiểu người dùng hơn. Đó là lý do đôi khi người dùng có cảm giác như quảng cáo “đọc được suy nghĩ”.
Ngoài nguyên nhân do khả năng dự đoán của thuật toán ngày càng chính xác, trong nhiều trường hợp, lý do còn nằm ở cách con người ghi nhớ những thông tin trùng khớp với mối quan tâm của mình. Có hàng trăm quảng cáo xuất hiện mỗi ngày nhưng chúng ta thường chỉ nhớ những quảng cáo trùng khớp với điều vừa nhắc đến. Những trường hợp đó khiến nhiều người tin rằng thiết bị đang nghe lén mình.
Mối quan tâm lớn hơn không phải là nghe lén
Thay vì quá tập trung vào câu hỏi liệu điện thoại có nghe lén hay không, người dùng nên quan tâm nhiều hơn đến lượng dữ liệu cá nhân đang được thu thập mỗi ngày.
“Nhiều người bấm “Đồng ý” khi cài đặt ứng dụng mà không đọc kỹ các điều khoản về quyền truy cập, cookie hay chia sẻ dữ liệu với bên thứ ba. Sau nhiều năm sử dụng Internet, lượng dữ liệu tích lũy có thể rất lớn”, chuyên gia Ngô Minh Hiếu cho biết.
Đa phần người dùng đều bỏ qua những điều khoản về truy cập, cookie và chia sẻ dữ liệu khi thiết lập các ứng dụng (Ảnh minh họa: Đoàn Thủy).
Để hạn chế việc thu thập dữ liệu không cần thiết, người dùng nên thường xuyên kiểm tra quyền truy cập của các ứng dụng đối với microphone, camera và vị trí. Những ứng dụng không có nhu cầu sử dụng các tính năng này nên bị thu hồi quyền truy cập.
Bên cạnh đó, người dùng có thể tắt hoặc hạn chế tính năng quảng cáo cá nhân hóa trên Google, Facebook và các nền tảng khác. Dù không loại bỏ hoàn toàn quảng cáo, việc này giúp giảm lượng quảng cáo được nhắm mục tiêu dựa trên hồ sơ hành vi.
Chẳng hạn trên iPhone, người dùng có thể truy cập vào mục Theo dõi và tắt đi tính năng “Cho phép ứng dụng yêu cầu theo dõi”.
Một số cài đặt trên điện thoại có thể giúp giảm thiểu việc bị theo dõi hành vi trực tuyến (Ảnh chụp màn hình).
Một biện pháp khác là định kỳ rà soát các ứng dụng đã cài đặt và gỡ bỏ những ứng dụng không còn sử dụng. Người dùng cũng nên xem lại lịch sử hoạt động trên các dịch vụ như Google, YouTube, Google Maps hoặc các mạng xã hội để hiểu mình đang chia sẻ những dữ liệu nào với nền tảng.
Đồng thời, nhiều ứng dụng trong cùng hệ sinh thái thường chia sẻ dữ liệu để nâng cao hiệu quả quảng cáo. Người dùng nên kiểm tra các cài đặt quyền riêng tư, liên kết tài khoản và giới hạn việc theo dõi chéo giữa các ứng dụng.
