Sản xuất điện mặt trời không chỉ mang lại nguồn năng lượng sạch mà còn có tác động tích cực đến động vật hoang dã địa phương, đặc biệt khi các trang trại được xây dựng trên những khu đất suy thoái. Theo một bài viết trên Dân trí, các trang trại điện mặt trời có thể góp phần phục hồi các loài thụ phấn, cải thiện chất lượng đất và giảm ô nhiễm môi trường.
Lợi ích khi quy hoạch hợp lý
Các trang trại điện mặt trời thường được ưu tiên xây dựng trên những khu đất suy thoái hoặc sử dụng kém hiệu quả. Khi được quy hoạch và xây dựng tại vị trí phù hợp, chúng không chỉ giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, cải thiện chất lượng không khí và sức khỏe con người, mà còn tăng cường đa dạng sinh học của hệ động thực vật. Điều này có thể gây bất ngờ cho nhiều người, bởi các dự án điện mặt trời thường bị gắn với hình ảnh chặt hạ cây xanh. Tuy nhiên, khi triển khai trên đất suy thoái và hướng tới bảo tồn đa dạng sinh học, những trang trại này có thể hỗ trợ phục hồi các loài thụ phấn, cải thiện chất lượng đất và giảm ô nhiễm tại khu vực dự án.
Rủi ro và thách thức
Dù vậy, ngay cả những trang trại điện mặt trời được thiết kế tốt vẫn có thể gây tác động tiêu cực nếu xây dựng trên các khu vực có giá trị sinh thái cao. Phát triển dự án trên đất nông nghiệp bạc màu mang lại lợi ích môi trường đáng kể, nhưng chặt phá rừng khỏe mạnh để lắp pin mặt trời không bao giờ là lựa chọn phù hợp. Để khuyến khích lựa chọn địa điểm và thiết kế thận trọng, nhiều tổ chức môi trường và trường đại học đang nghiên cứu xây dựng các bộ hướng dẫn thực hành tốt nhất. Theo các tổ chức này, trong điều kiện phù hợp, trang trại điện mặt trời có thể đồng thời cải thiện môi trường, giảm sử dụng nhiên liệu hóa thạch và thúc đẩy phát triển kinh tế.
Chìa khóa cho trang trại thân thiện với môi trường
Yếu tố quan trọng nhất là công tác quy hoạch và thiết kế. Tổ chức Bảo tồn Thiên nhiên (Nature Conservancy) đã xây dựng bộ hướng dẫn cho các dự án điện mặt trời thân thiện với động vật hoang dã. Bộ hướng dẫn khuyến nghị lựa chọn địa điểm trên đất đã bị tác động hoặc suy thoái, phục hồi thảm thực vật bản địa, bảo vệ chất lượng nước và tận dụng khu vực chưa phát triển để tạo môi trường sống cho hệ sinh thái. Khi tuân thủ các nguyên tắc này, đặc biệt trên đất nông nghiệp ngừng canh tác hoặc suy giảm chất lượng, các nhà phát triển có thể tạo ra nhiều lợi ích môi trường. Việc ngừng sử dụng thuốc trừ sâu và thuốc diệt cỏ giúp cải thiện chất lượng nước. Khuyến khích cây cối phát triển góp phần tăng khả năng giữ đất, hạn chế xói mòn. Phục hồi thực vật bản địa nâng cao đa dạng sinh học. Mặc dù các giải pháp này đòi hỏi chi phí lớn hơn, hiệu quả lâu dài rất đáng kể.
Nghiên cứu và kết quả thực tiễn
Các nhà nghiên cứu đã đề xuất nhiều giải pháp nâng cao hiệu quả môi trường của trang trại điện mặt trời. Một nghiên cứu của Phòng thí nghiệm Năng lượng tái tạo quốc gia (NREL) và Phòng thí nghiệm quốc gia Argonne (Mỹ) cho thấy các dự án điện mặt trời có thể mở rộng môi trường sống cho nhiều loài động vật, như dơi và bướm. Số lượng côn trùng có thể tăng gấp 3 lần nếu thực vật bản địa được trồng và quản lý hợp lý. Mô hình "chăn thả kết hợp điện mặt trời" cũng xuất hiện, với cừu hoặc bò gặm cỏ dưới tấm pin, bổ sung phân hữu cơ cho đất. Trồng cây dưới và giữa các dãy pin mặt trời cũng là giải pháp khả thi. Các nhà khoa học nông nghiệp đang thử nghiệm hệ thống pin lắp đặt ở độ cao lớn hơn và góc nghiêng phù hợp để kết hợp sản xuất điện với canh tác. Kết quả cho thấy nhiều loại cây trồng như cà tím, bông cải xanh vẫn sinh trưởng tốt. Dù mô hình điện mặt trời đa mục đích còn ở giai đoạn đầu, một số bang tại Mỹ đã xây dựng tiêu chuẩn khuyến khích triển khai rộng rãi.
Ví dụ điển hình từ Trung Quốc
Năm 2024, tạp chí Nature công bố nghiên cứu về Công viên quang điện Cộng Hòa tại Thanh Hải, một trong những trang trại điện mặt trời lớn nhất Trung Quốc. Được xây dựng giữa sa mạc khô hạn, dự án không chỉ sản xuất điện mà còn duy trì độ ẩm đất cao hơn, tạo điều kiện cho thực vật và vi sinh vật phát triển. Đây là ví dụ tiêu biểu cho khả năng kết hợp giữa năng lượng tái tạo và phục hồi hệ sinh thái.
