Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) vừa công bố báo cáo về tác động của trí tuệ nhân tạo tạo sinh (GenAI) đối với thị trường lao động tại 11 quốc gia ASEAN. Theo đó, dù 22,9% tổng số việc làm trong khu vực, tương đương gần 80 triệu người lao động, thuộc các nghề có khả năng chịu tác động từ GenAI ở mức cao hơn tối thiểu, nhưng chỉ 3,3% lực lượng lao động (khoảng 11,7 triệu người) làm việc trong nhóm nghề chịu tác động cao nhất. Khoảng 67% việc làm vẫn tập trung ở những nghề chưa được xác định là chịu tác động của GenAI.
Singapore dẫn đầu về tỷ lệ lao động chịu tác động
Trong số chín quốc gia ASEAN có số liệu, Singapore là nước có tỷ lệ người lao động làm việc trong các nghề chịu tác động từ GenAI cao hơn mức tối thiểu lớn nhất, chiếm 42,2% tổng số việc làm. Philippines đứng thứ hai với 28,1%, phản ánh cơ cấu kinh tế thiên về dịch vụ và công nghệ thông tin. Tiếp theo là Indonesia (21,7%), Việt Nam (20,8%) và Thái Lan (20,6%). Báo cáo cũng cho thấy số việc làm thuộc các nghề có mức độ chịu tác động cao vẫn tiếp tục tăng tại ASEAN.
Phụ nữ chịu tác động cao gấp đôi nam giới
Báo cáo chỉ ra sự chênh lệch đáng kể về giới: phụ nữ có khả năng làm việc trong các nghề chịu tác động cao từ GenAI cao hơn gấp hai lần nam giới, do họ tập trung nhiều hơn ở các công việc văn thư, hành chính và chuyên môn. Trong khi đó, mức độ chịu tác động giữa lao động trẻ (15-24 tuổi) và lao động trưởng thành nhìn chung không có nhiều khác biệt.
Ứng dụng GenAI còn hạn chế, xáo trộn chưa xuất hiện
Báo cáo nhận định: "Tiềm năng biến đổi của thị trường lao động là rất lớn, nhưng những xáo trộn trên diện rộng vẫn chưa xuất hiện". Việc ứng dụng GenAI hiện vẫn ở giai đoạn đầu và chưa đồng đều, tập trung chủ yếu ở các ngành nghề sử dụng nhiều công nghệ, trong khi mức độ ứng dụng tại các vị trí văn phòng và hành chính còn khá hạn chế, dù nhóm này có mức độ chịu tác động cao.
Singapore nổi bật về năng lực AI, đề xuất chính sách bao trùm
Singapore nổi bật là một hệ sinh thái AI có năng lực cạnh tranh hàng đầu thế giới nhờ hạ tầng số phát triển, nguồn nhân lực chất lượng cao và cách tiếp cận đồng bộ của toàn bộ bộ máy nhà nước. Để bảo đảm đổi mới sáng tạo dựa trên AI góp phần nâng cao năng suất và tạo việc làm chất lượng, báo cáo đề xuất xây dựng cơ chế quản trị AI lấy con người làm trung tâm; phát triển kỹ năng bao trùm cho phụ nữ và thanh niên; hỗ trợ doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa vượt qua rào cản ứng dụng AI; tăng cường chia sẻ tri thức và phối hợp phát triển nguồn nhân lực giữa các quốc gia ASEAN.
Chuyên gia kinh tế của ILO, ông Christian Viegelahn, tác giả chính của báo cáo, cho biết: "Để khai thác hiệu quả lợi ích của GenAI, chỉ tiếp cận công nghệ là chưa đủ. Việc nâng cao năng suất phụ thuộc vào đầu tư cho nguồn nhân lực và hệ thống an sinh xã hội. Sau cùng, tương lai của thị trường lao động sẽ không chỉ được quyết định bởi mức độ chịu tác động của AI, mà còn bởi những lựa chọn chính sách nhằm nâng cao mức độ sẵn sàng và khả năng thích ứng của người lao động, doanh nghiệp và các thể chế".
