Trong thời đại trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển mạnh mẽ, nhiều học sinh, sinh viên đặt câu hỏi: Liệu học văn có còn cần thiết? Học văn liệu có phải là những điều viển vông, không tạo ra giá trị kinh tế như các môn học khác?
Thực trạng học sinh không biết học văn để làm gì
Chia sẻ bên lề kỳ thi vào lớp 10 tại TP.HCM vừa qua, thạc sĩ truyền thông Phạm Công Nhật, giảng viên báo chí - truyền thông hệ Deakin (Úc), Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia TP.HCM), kể lại câu chuyện gặp khi đi dạy. Sinh viên hỏi anh: Trong thời đại công nghệ và AI, thấy học toán mới ra tiền, còn học văn toàn là viển vông, sến súa, vậy học văn để làm gì?
Anh Nhật thừa nhận hiện nay có thực tế: Nhiều bạn trẻ không thích học văn, không dành thời gian cho môn văn vì không thấy lợi ích. Tuy nhiên, văn học là nhân học. Văn luôn là môn học cực kỳ lợi hại, bất cứ ngành nghề nào các bạn theo đuổi cũng liên quan và phải ứng dụng nó suốt đời.
Vai trò của môn văn trong thời đại AI
Thạc sĩ Phạm Công Nhật đưa ra ví dụ: Trong thời đại AI, nếu viết câu lệnh (prompt) cho máy không đúng, chuẩn, cụ thể, bài bản, sẽ không thể có kết quả như mong muốn. Học văn giúp học sinh hiểu nghĩa, cảm thụ ý nghĩa sâu sắc trong ca từ của các ca khúc nổi tiếng, hiểu cái hay trong bài hát "Golden", nhạc phim "KPop Demon Hunters" hay điều sâu sắc trong "How you like that" của BLACKPINK. Giỏi văn mới có thể kể câu chuyện của chính mình một cách chân thật, có cảm xúc để chinh phục học bổng du học. Để làm được điều đó, cần giỏi ngoại ngữ nhưng cái gốc là giỏi văn - giỏi tiếng Việt.
"Đặc biệt, mọi ngành nghề đều cần khả năng giao tiếp tốt, dù là bác sĩ, kỹ sư, ca sĩ hay quản lý. Kỹ năng giao tiếp được xây dựng từ kiến thức cơ bản của môn văn. Doanh nghiệp ngày nay không đánh giá ứng viên qua bảng điểm, thành tích học tập, mà nhìn vào cách bạn kể câu chuyện riêng của mình. Càng đi sâu, các bạn trẻ sẽ càng thấy lợi ích của môn văn, từ đó thay đổi thái độ học tập", thạc sĩ Phạm Công Nhật nói.
Học văn, viết văn để sống tốt đẹp hơn
Giữa tháng 5 vừa qua, tác giả Cecilia Anh Vân (tên thật Nguyễn Thị Hồng Vân), nhà báo, người làm truyền thông tại TP.HCM, ra mắt cuốn sách "Content từ tim". Trong 5 năm qua, chị cũng dạy các lớp học viết nội dung chân thật, nhiều cảm xúc với tên gọi "Content từ tim" và "Content 5AM" (học lúc 5 giờ sáng).
Trong thế giới bị bủa vây bởi nội dung từ thuật toán và AI, các lớp học viết của chị Vân dạy trực tuyến đã thu hút hơn 3.000 người học. Người ít tuổi nhất là 13, lớn nhất là 78 tuổi, nhiều người Việt ở nước ngoài cũng tham gia.
Chị Trang Trần, làm giáo dục tại TP.HCM, cùng con trai 15 tuổi tham gia lớp học viết lúc 5 giờ sáng chia sẻ: "Con trai tôi ở tuổi 15 đã biết dùng ngôn từ để diễn đạt suy nghĩ bên trong một cách tự tin và rành mạch. Đây không chỉ là học viết, mà là hành trình để các thế hệ trong gia đình thấu hiểu và kết nối sâu sắc hơn".
Anh Nguyễn Hoàng Đức, nhà sáng lập ABC Digi, người đi học viết trong thời đại AI, cho rằng trong lĩnh vực marketing, những con chữ cần kết hợp bài bản giữa kỹ thuật và cảm xúc chân thật. Môn văn luôn hiện diện trong cuộc sống, và học viết chưa bao giờ thôi cần thiết.
Chị Cecilia Anh Vân chia sẻ: "Viết là một kỹ năng rất 'người'. Điều học chính thức đầu tiên ở ghế nhà trường là tập viết. Tại các lớp học viết, tôi nhận ra điều người ta học không chỉ là cách viết câu văn, đoạn văn, viết sách. Viết trước khi là kỹ năng, nó còn là hình thức trò chuyện, kết nối, để hiểu mình, hiểu nhau. Khi viết, chúng ta là độc giả đầu tiên của chính mình. Đọc chữ mình, ta nhận thấy tâm hồn, trí tuệ, cảm xúc và cuộc sống của mình".
Môn văn giúp mỗi người sống thật sự con người hơn trong thời đại máy móc và AI. "Viết có chủ đích tạo tiền đề cho soi chiếu có chủ đích, lựa chọn có chủ đích, sống có chủ đích. Trong thời đại AI, máy móc có thể làm nhiều thứ, tôi vẫn viết 'cùng' AI, chứ không viết 'bằng' AI. AI là copy-writing, chỉ con người mới có thể writing", chị Vân bày tỏ.
