Thị trường kính ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) toàn cầu đang chứng kiến sự bùng nổ mạnh mẽ, với Trung Quốc nổi lên như một trung tâm sản xuất và tiêu thụ hàng đầu. Tuy nhiên, đằng sau tốc độ tăng trưởng thần tốc là những hệ lụy phức tạp về an ninh và đạo đức, buộc các cơ quan truyền thông và chính phủ nước này phải liên tục lên tiếng cảnh báo.
Sự bùng nổ thị trường
Năm 2025, lượng xuất xưởng kính AI toàn cầu đạt 8,7 triệu chiếc, tăng trưởng đột biến 322% so với năm trước. Bước sang năm 2026, thị trường dự kiến vượt ngưỡng 10 triệu chiếc, thậm chí có thể chạm mốc 22,67 triệu chiếc theo các kịch bản lạc quan nhất. Trung Quốc không chỉ là thị trường tiêu thụ lớn thứ hai thế giới mà còn nắm giữ hơn 80% chuỗi cung ứng toàn cầu.
Các tên tuổi lớn như Baidu, Huawei, Xiaomi cùng những startup AR/VR như Rokid, Meizu đang tạo ra một cuộc đua khốc liệt, cạnh tranh trực tiếp với các đối thủ phương Tây như Meta hay Apple. Tuy nhiên, điểm đáng quan ngại nhất là sự bành trướng của dòng kính giá rẻ không kiểm soát.
Tại chợ điện tử Hoa Cường Bắc (TP Thâm Quyến), các loại kính AI không thương hiệu được bày bán tràn lan với giá chỉ từ 100 đến 400 nhân dân tệ (khoảng 350.000 đến 1,4 triệu đồng). Những thiết bị này cho phép người dùng quay lén mà không để lại dấu hiệu nhận biết, thậm chí có tính năng bẻ khóa để tắt đèn tín hiệu, khiến việc xâm phạm đời tư trở nên hoàn toàn vô hình.
Rủi ro về an ninh và quyền riêng tư
Trước thực trạng đó, các cơ quan thông tấn Trung Quốc liên tục báo động về hai vấn đề nhức nhối. Thứ nhất là lỗ hổng trong thanh toán bằng ánh nhìn. Dù công nghệ nhận diện giọng nói được quảng cáo là tuyệt mật, khảo sát thực tế cho thấy 13 trên 15 mẫu kính trên thị trường tồn tại lỗ hổng trong ứng dụng đi kèm, biến tiện ích thanh toán QR thành mồi ngon cho tội phạm đánh cắp thông tin.
Thứ hai là nỗi lo bị quay lén mọi lúc mọi nơi. Vì kính AI trông quá giống kính thường, người xung quanh không thể phân biệt được đâu là kính cận, đâu là máy quay. Nghiêm trọng hơn, ngay cả với các dòng kính cao cấp có đèn báo, kẻ xấu vẫn dễ dàng vô hiệu hóa bằng những thủ thuật đơn giản như dùng bút dạ đen hoặc băng keo che kín đèn LED, mà hệ thống vẫn không hề ngắt lệnh quay. Điều này biến những không gian riêng tư và nhạy cảm như bệnh viện, tòa án hay nhà vệ sinh trở thành nơi bất kỳ ai cũng có thể bị xâm phạm hình ảnh trái phép.
Theo tờ Chosun, quy trình xử lý dữ liệu của các hãng kính AI còn tiềm ẩn rủi ro từ bên thứ ba, làm gia tăng nguy cơ rò rỉ thông tin cá nhân.
Gian lận học đường và thị trường thiết bị đen
Không chỉ dừng lại ở quyền riêng tư, kính AI còn trực tiếp đe dọa tính công bằng của giáo dục. Theo các bài viết từ Maeil Business Newspaper và tổ chức Rest of World, một bộ phận sinh viên đã biến kính AI thành công cụ gian lận tinh vi. Chỉ với một cú chạm nhẹ, đề thi được gửi đi xử lý và đáp án hiển thị ngay trên màn hình ẩn bên trong mắt kính, khiến giám thị hoàn toàn bất lực.
Hệ quả là sự bùng nổ của thị trường cho thuê thiết bị đen. Với mức giá chỉ từ 6 đến 12 USD mỗi ngày (khoảng 150.000 đến hơn 300.000 đồng), hơn 1.000 thiết bị đã được cho thuê chỉ riêng tại các trường đại học lớn. Để tăng độ tinh vi, các loại kính này còn đi kèm bộ điều khiển dạng nhẫn đeo tay siêu nhỏ, giúp người dùng thao tác bí mật mà không cần chạm vào gọng kính.
Trước diễn biến phức tạp, Tân Hoa Xã kêu gọi thực hiện ba nguyên tắc cốt lõi: nhà sản xuất phải ưu tiên đạo đức ngay từ khâu thiết kế, thiết lập các lớp bảo mật kỹ thuật đa tầng, và các cơ quan quản lý cần ban hành luật lệ rõ ràng trước khi công nghệ vượt tầm kiểm soát.
