Trong bối cảnh kinh tế thế giới biến động mạnh do biến đổi khí hậu, chuyển đổi xanh và thay đổi hành vi tiêu dùng, ESG (Môi trường, Xã hội và Quản trị) đang trở thành trụ cột quan trọng trong chiến lược phát triển doanh nghiệp. Các doanh nghiệp không chỉ đối mặt với yêu cầu chặt chẽ từ cơ quan quản lý mà còn phải đáp ứng kỳ vọng cao từ khách hàng, đối tác và nhà đầu tư về trách nhiệm phát triển bền vững.
ESG trở thành yêu cầu tất yếu
Trên toàn cầu, các quy định và tiêu chuẩn ESG đang được hoàn thiện nhanh chóng. Số lượng chính sách về biến đổi khí hậu và phát triển bền vững đã tăng đáng kể trong hơn hai thập kỷ qua. Liên minh châu Âu ban hành Chỉ thị Báo cáo Phát triển Bền vững Doanh nghiệp (CSRD), yêu cầu hơn 10.300 doanh nghiệp trên thế giới công bố minh bạch các tác động ESG trong chuỗi giá trị và chuỗi cung ứng.
Theo Tiến sĩ Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam, trong bối cảnh Việt Nam hướng tới tăng trưởng GDP hai con số, chất lượng tăng trưởng và phát triển bền vững trở thành yếu tố cốt lõi. Ông nhận định ESG không còn là bộ tiêu chí tự nguyện mà đang trở thành "giấy thông hành" để doanh nghiệp tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Các cơ chế như điều chỉnh biên giới carbon của EU, quy định chống phá rừng, yêu cầu lao động và truy xuất nguồn gốc sản phẩm tạo ra hàng rào kỹ thuật mới cho xuất khẩu. Xu hướng tiêu dùng xanh gia tăng mạnh: khoảng 84% người tiêu dùng Việt Nam sẵn sàng chi trả nhiều hơn cho sản phẩm xanh, sạch có cam kết ESG rõ ràng. Ông Bình cho rằng điều này buộc doanh nghiệp thay đổi mô hình sản xuất và nâng cao trách nhiệm môi trường, xã hội.
Ở góc độ vĩ mô, ESG là chìa khóa thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao, phát triển tín dụng xanh, trái phiếu xanh và nâng cao sức hấp dẫn của nền kinh tế với các tập đoàn đa quốc gia.
AI trở thành động lực tăng trưởng mới
Một trong những thách thức lớn nhất của ESG là đo lường, giám sát và chứng minh hiệu quả. Nhà đầu tư yêu cầu doanh nghiệp chứng minh bằng số liệu cụ thể, minh bạch và có khả năng kiểm chứng.
Tại hội thảo "Thực thi ESG bằng AI, doanh nghiệp cần làm gì?", bà Trần Phương Nga, Tổng Giám đốc Thiên Long, cho biết AI đang được ứng dụng trong nhiều hoạt động nâng cao hiệu quả vận hành và thực thi ESG. AI giúp giảm công việc lặp lại, rút ngắn thời gian xử lý, nâng cao mức độ hài lòng của người lao động và tối ưu hóa nguồn lực. "Ứng dụng AI vào ESG giúp doanh nghiệp giảm chi phí, tăng hiệu quả", bà Nga nhấn mạnh.
AI hỗ trợ tự động hóa thu thập dữ liệu, giám sát tiêu thụ năng lượng, quản lý phát thải, phân tích hành vi khách hàng, dự báo rủi ro và nâng cao hiệu quả quản trị. Nhờ đó, ESG được lượng hóa bằng các chỉ số cụ thể, theo dõi theo thời gian thực. Giáo sư, Tiến sĩ Mạc Quốc Anh cho rằng đây là yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp minh bạch hóa hoạt động ESG và nâng cao uy tín.
Ông Lê Hùng Cường, Tổng Giám đốc FPT Digital, cho rằng AI đang trở thành động lực quan trọng nhất của tăng trưởng và phát triển bền vững. Để đạt tăng trưởng hai con số, doanh nghiệp phải đối mặt với giới hạn nguồn lực. Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và AI là yếu tố tạo bước nhảy vọt về năng suất. "Mỗi đô la đầu tư hiệu quả vào AI có thể tạo ra giá trị cao gấp nhiều lần chi phí ban đầu", ông Cường nói.
Hiện khoảng 78% doanh nghiệp trên thế giới ứng dụng AI trong ít nhất một hoạt động. Thị trường AI toàn cầu dự kiến đóng góp gần 20 nghìn tỷ USD. Tuy nhiên, khoảng cách giữa ứng dụng và khai thác hiệu quả AI vẫn lớn: chỉ khoảng 5% doanh nghiệp tạo ra tác động rõ rệt. Nguyên nhân là nhiều doanh nghiệp tiếp cận AI như công cụ riêng lẻ thay vì tích hợp vào toàn bộ chuỗi giá trị.
"AI không còn là xu hướng thử nghiệm mà đang trở thành công cụ cốt lõi để tái cấu trúc hoạt động doanh nghiệp", ông Cường nhận định. Doanh nghiệp cần bắt đầu từ chuyển đổi số và xây dựng nền tảng dữ liệu chiến lược, vì dữ liệu là "nhiên liệu" cho AI.
Sự phát triển của AI đặt ra yêu cầu về đạo đức và trách nhiệm. Bà Trần Thị Thúy Ngọc, Phó Tổng Giám đốc Deloitte Việt Nam, cho rằng doanh nghiệp cần xây dựng cơ chế kiểm soát bảo đảm tính minh bạch, chính xác và khách quan của dữ liệu do AI tạo ra. Người sử dụng phải kiểm chứng thông tin, nhận diện thiên kiến thuật toán và tránh phụ thuộc hoàn toàn vào kết quả AI.
Theo các chuyên gia, đây là tinh thần cốt lõi của ESG trong kỷ nguyên số: phát triển công nghệ đi cùng trách nhiệm xã hội và quản trị minh bạch. Khi ứng dụng đúng cách, AI không chỉ giúp giảm chi phí, nâng cao năng suất mà còn tạo nền tảng xây dựng mô hình tăng trưởng xanh, bao trùm và bền vững. Trong hành trình hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao của Việt Nam, AI đang trở thành "đối tác chiến lược" của ESG, góp phần định hình thế hệ doanh nghiệp mới có năng lực cạnh tranh toàn cầu và trách nhiệm với tương lai.
