Ngày 4 tháng 6 theo giờ Mỹ, chỉ số trung bình công nghiệp Dow Jones đã thiết lập mức cao kỷ lục mới, trong khi chỉ số Nasdaq Composite giảm khi các nhà đầu tư có xu hướng chuyển dịch sang các mã cổ phiếu phi công nghệ.
Nghịch lý thị trường
Hiện chưa rõ xu thế này chỉ diễn ra trong ngắn hạn hay sẽ kéo dài. Tuy nhiên, thực tế cho thấy từ đầu năm đến nay, giá chứng khoán Mỹ nhìn chung vẫn trong đà tăng. Cụ thể, chỉ số S&P 500 đạt đỉnh vào ngày 27 tháng 1, sau đó giảm do một phần nguyên nhân từ cuộc chiến Iran. Mức thấp nhất của chỉ số này rơi vào ngày 30 tháng 3, giảm 9,1% so với đỉnh ngày 27 tháng 1. Nhưng chỉ 16 ngày sau, đến ngày 15 tháng 4, S&P 500 đã lập đỉnh mới và gần đây đạt mức chưa từng có trên 7.600 điểm vào ngày 2 tháng 6.
Xu hướng tăng cao của chứng khoán Mỹ hoàn toàn trái ngược với tình trạng nền kinh tế đang đối mặt nhiều khó khăn do giá cả tăng cao, đặc biệt là giá nhiên liệu bị ảnh hưởng bởi cuộc chiến Iran khiến eo biển Hormuz – nguồn cung năng lượng quan trọng của thế giới – bị đình trệ. Bất chấp các dấu hiệu kinh tế xấu, giá chứng khoán Mỹ vẫn tăng và cổ phiếu tại nhiều thị trường khác cũng diễn biến theo xu hướng này.
Nguyên nhân chính của nghịch lý trên được cho là bắt nguồn từ sự bùng nổ trí tuệ nhân tạo (AI), tạo đà cho các tập đoàn công nghệ được định giá cao hơn bất chấp những cảnh báo về mức đầu tư quá lớn vào AI, khó thu lại hiệu quả. Động lực này đứng sau sự phục hồi của thị trường Mỹ, và dù tốt hay xấu, sự bùng nổ AI dường như tiếp tục không bị kiểm soát do thiếu hợp tác giữa các quốc gia trong việc phối hợp kiểm soát rủi ro từ AI. Nỗ lực kiểm soát của các chính phủ đối với AI vẫn còn rất hạn chế so với tốc độ phát triển của lĩnh vực này.
Rủi ro tiềm ẩn
Từ kết quả trên, các công ty công nghệ hiện chiếm tới 39% tổng giá trị thị trường của nhóm S&P 500. Đây là tỷ lệ chưa từng có, cao hơn cả giai đoạn bùng nổ doanh nghiệp dotcom năm 2000. Theo Reuters, so với mức thấp hồi tháng 3, nếu chỉ số S&P 500 tăng khoảng 20% thì riêng nhóm cổ phiếu công nghệ tăng tới 40%.
Một nguyên tắc tất yếu là khi một nhóm cổ phiếu nhỏ định hướng đẩy cả thị trường tăng cao, thì luôn tiềm ẩn rủi ro quay đầu bất ngờ, nhất là khi nền kinh tế đang tồn tại nhiều vấn đề. Nhiều công ty vốn hóa lớn ngoài nhóm công nghệ cũng đang đầu tư ồ ạt vào cơ sở hạ tầng AI, góp phần thúc đẩy không chỉ các công ty công nghệ mà cả doanh nghiệp xây dựng và năng lượng. Nếu những khoản chi tiêu khổng lồ này bị chứng minh không hiệu quả (như nhiều cảnh báo), xu hướng có thể đảo ngược nhanh chóng khi các doanh nghiệp cắt giảm đầu tư.
Trong đánh giá mới đây, Morgan Stanley dự báo chỉ số S&P 500 có thể lên 8.300 điểm, đồng thời cảnh báo tình hình kinh tế Mỹ đang ẩn chứa nhiều bất ổn và có thể tác động xấu đến thị trường chứng khoán. Trước hết là lạm phát khiến sức mua hộ gia đình suy yếu, nguy cơ nợ thẻ tín dụng gia tăng, phá sản cá nhân nhiều hơn và thu nhập tụt hậu so với lạm phát. Tất cả khiến tiêu dùng ngày càng mong manh.
Bên cạnh đó, nhiều doanh nghiệp báo cáo kết quả kinh doanh tăng trưởng, nhưng sự lạc quan của thị trường dường như quá mức thực tế. Kết quả kinh doanh của nhiều công ty công nghệ tăng trưởng chủ yếu nhờ tăng giá sản phẩm, tiềm ẩn nhiều rủi ro. Song song, chi phí của doanh nghiệp đang tăng lên do đầu tư quá mức vào hạ tầng, điển hình là hạ tầng AI. Thực trạng này khiến các chính phủ và doanh nghiệp đối mặt áp lực nợ nần lớn hơn.
Chính vì thế, bất chấp giá chứng khoán không ngừng tăng, thị trường đang ẩn chứa nhiều rủi ro và không hề lạc quan như kỳ vọng của phần lớn nhà đầu tư.
