Chế độ ăn ketogenic (keto) vốn nổi tiếng với khả năng hỗ trợ giảm cân, nhưng các nghiên cứu mới đang hé lộ tiềm năng điều trị các bệnh lý tâm thần như trầm cảm, rối loạn lưỡng cực và tâm thần phân liệt. Theo trang tin Scientific American, trong nhiều thập kỷ, các bệnh tâm thần chủ yếu được nhìn nhận dưới góc độ thần kinh học. Tuy nhiên, một loạt nghiên cứu đang mở ra cách tiếp cận mới: xem chúng như những rối loạn chuyển hóa năng lượng của não bộ.
Cơ chế hoạt động của Keto trên não bộ
Mặc dù chỉ chiếm 2% khối lượng cơ thể, não tiêu thụ tới 20% năng lượng. Thông thường, nhiên liệu chính của não là glucose từ carbohydrate. Khi cắt giảm carbohydrate mạnh, cơ thể chuyển sang tạo thể ketone từ chất béo, não sử dụng các phân tử này làm năng lượng thay thế. Trạng thái này gọi là ketosis, nền tảng của chế độ keto.
Các nhà khoa học đã nghiên cứu tác động của ketosis từ những năm 1920, khi keto được áp dụng điều trị động kinh kháng trị ở trẻ em. Sau đó, nghiên cứu cho thấy keto hỗ trợ cải thiện triệu chứng Alzheimer. Ngày nay, bằng chứng mới mở rộng tiềm năng sang sức khỏe tâm thần.
Bệnh tâm thần có thể là rối loạn chuyển hóa
Nhiều nghiên cứu cho thấy người mắc bệnh tâm thần có nguy cơ cao mắc bệnh chuyển hóa như tiểu đường, béo phì và ngược lại. Isaac Marin Valencia, bác sĩ thần kinh tại Trường Y khoa Icahn, nhận định: “Chuyển hóa là xương sống của sinh lý học. Hầu như mọi bệnh đều có thành phần chuyển hóa.”
Nghiên cứu ghi nhận nhiều bệnh tâm thần đi kèm rối loạn chuyển hóa glucose trong não. Ví dụ, bệnh nhân rối loạn lưỡng cực có não kém hiệu quả chuyển hóa glucose thường xuất hiện triệu chứng sớm hơn. Giả thuyết đặt ra: một số bệnh tâm thần liên quan đến việc não không sử dụng hiệu quả nhiên liệu ưu tiên, và cung cấp nguồn năng lượng thay thế có thể cải thiện chức năng não.
Tín hiệu tích cực từ thử nghiệm lâm sàng
Một thử nghiệm ngẫu nhiên trên 88 người mắc trầm cảm kháng trị cho thấy nhóm tuân thủ keto ghi nhận cải thiện triệu chứng nhỏ nhưng rõ rệt. Các nghiên cứu thí điểm khác cũng cho thấy keto cải thiện triệu chứng ở rối loạn lưỡng cực và tâm thần phân liệt. Hiện ít nhất năm thử nghiệm ngẫu nhiên đang triển khai để đánh giá hiệu quả.
Shebani Sethi, bác sĩ tâm thần tại Đại học Stanford, cho biết: “Kết quả còn sơ bộ nhưng phát tín hiệu rằng chúng ta nên tiếp tục khám phá.” Chris Palmer từ Đại học Harvard thừa nhận các phát hiện buộc ông suy nghĩ lại về bệnh tâm thần.
Cơ chế chưa được làm rõ hoàn toàn
Ngoài việc cung cấp nhiên liệu thay thế, ketosis có thể điều chỉnh cân bằng glutamate và GABA, hai chất dẫn truyền thần kinh. Cơ chế này từng giải thích khả năng kiểm soát động kinh của keto. Ngoài ra, ketosis hỗ trợ hoạt động của ty thể và giảm viêm toàn thân, yếu tố liên quan đến nhiều bệnh tâm thần.
Nghịch lý chán ăn tâm lý
Một nghiên cứu nhỏ cho thấy keto cải thiện triệu chứng chán ăn tâm lý, dù chế độ ăn hạn chế thực phẩm. Guido Frank, tác giả chính, thừa nhận: “Đó là một nghịch lý.” Tuy nhiên, keto không nhất thiết giảm calo; người tham gia không sụt cân đáng kể. Caroline Beckwith, từng mắc chán ăn, phục hồi nhờ keto: “Lần đầu tiên sau nhiều năm, tôi không có suy nghĩ về chứng chán ăn.”
Các chuyên gia nhấn mạnh không tự ý áp dụng keto điều trị tâm thần vì có thể tương tác với thuốc và kích hoạt hưng cảm. Cần có sự theo dõi của bác sĩ chuyên khoa.
Nghiên cứu này hấp dẫn ở khả năng một can thiệp duy nhất tác động lên nhiều bệnh lý khác nhau, phản ánh cơ chế sinh học chung. Chuyển hóa đang được xem là yếu tố trung tâm của sức khỏe con người. Các thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn đang triển khai để trả lời liệu điều chỉnh năng lượng có mở ra chương mới trong điều trị bệnh tâm thần hay không.
Nguồn: Scientific American
