Chưa bán một viên thuốc, công ty dược vẫn tăng giá 220% nhờ kỳ vọng chữa khỏi viêm gan B cho 75 triệu người Trung Quốc. Trung Quốc hiện có khoảng 75 triệu người mang virus viêm gan B. Tại Trung Quốc, Công ty dược phẩm ít được chú ý là Guangshengtang bất ngờ trở thành tâm điểm. Chỉ trong chưa đầy một tháng, giá cổ phiếu của công ty này đã tăng hơn 220%.
Động lực từ thử nghiệm lâm sàng
Động lực thúc đẩy đà tăng liên tục đến từ việc thuốc kháng virus viêm gan B GST-HG141, do công ty con Guangsheng Zhonglin Biotech phát triển, chính thức bước vào giai đoạn thử nghiệm lâm sàng III. Xét một cách khách quan, từ giai đoạn III đến khi thuốc thực sự được thương mại hóa vẫn tồn tại rất nhiều bất định. Vậy tại sao thị trường lại sẵn sàng dành cho GST-HG141 mức kỳ vọng cao như vậy? Tất cả đều xuất phát từ nhu cầu cấp thiết đối với mục tiêu chữa khỏi bệnh viêm gan B.
Là quốc gia có gánh nặng viêm gan B lớn trên thế giới, Trung Quốc hiện có khoảng 75 triệu người mang virus viêm gan B. Chính vì vậy, bất kỳ đột phá lâm sàng nào cũng có thể khơi dậy kỳ vọng về một thị trường trị giá hàng chục tỷ Nhân dân tệ. Nhưng thực tế là, cho đến nay, viêm gan B vẫn chưa có loại thuốc đặc hiệu nào có thể “chữa khỏi” hoàn toàn.
Lịch sử tiến hóa của thuốc điều trị viêm gan B
Lịch sử điều trị viêm gan B có thể truy ngược về giữa thế kỷ XX, và quá trình phát triển của nó gắn liền với mức độ hiểu biết của con người về sinh học virus. Trong thời kỳ cơ chế virus chưa được làm rõ, giới y khoa gần như bất lực trước căn bệnh này. Khi đó, lâm sàng chỉ có các loại thuốc bảo vệ gan như vitamin, Gan Taile (glucuronolactone), inosine… Những thuốc này chỉ giúp giảm viêm và cải thiện triệu chứng chứ không thể ngăn virus nhân lên. Về bản chất, đây vẫn là trạng thái “không điều trị”, bởi thuốc không hề tạo ra sức răn đe nào đối với virus.
Phải đến năm 1986, khi protein interferon alpha được phê duyệt, kỷ nguyên điều trị kháng virus mới thực sự bắt đầu. Interferon kích hoạt đáp ứng miễn dịch của vật chủ để ức chế virus, nhưng tỷ lệ đáp ứng dưới 30% cùng các tác dụng phụ nghiêm trọng như triệu chứng giống cúm và ức chế tủy xương khiến phần lớn bệnh nhân e ngại.
Năm 1998, thuốc kháng sinh nucleoside đầu tiên là Lamivudine được đưa ra thị trường. Thuốc này ức chế enzyme của virus và ngăn kéo dài chuỗi ADN, giúp giảm tải lượng virus hàng chục nghìn lần trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, tỷ lệ kháng thuốc sau một năm lên tới 20%, còn tỷ lệ tích lũy sau năm năm vượt 70%, buộc ngành y nhanh chóng chuyển sang thế hệ thứ hai là Adefovir dipivoxil. Dù vậy, loại thuốc này có hiệu lực kháng virus yếu và độc tính trên thận, nên chỉ được sử dụng như giải pháp cứu vãn.
Sự xuất hiện của Entecavir và Tenofovir disoproxil fumarate (TDF) vào năm 2005 đã định hình lại cục diện điều trị viêm gan B. Hai loại thuốc này giúp nâng tỷ lệ HBV DNA âm tính lên trên 90%, trong khi tỷ lệ kháng thuốc sau năm năm dưới 1,2%. Tuy nhiên, nhược điểm chí mạng của chúng là không thể loại bỏ vật chất di truyền cccDNA trong nhân tế bào gan, khiến bệnh nhân phải điều trị suốt đời. Ngay cả khi tải lượng virus không còn phát hiện được, tỷ lệ tái phát trong vòng năm năm sau khi ngừng thuốc vẫn vượt 50%, trong khi việc sử dụng kéo dài còn tiềm ẩn nguy cơ tổn thương thận và rối loạn chuyển hóa xương.
Năm 2016, công ty dược phẩm sinh học đa quốc gia của Mỹ Gilead ra mắt Tenofovir alafenamide fumarate (TAF). Nhờ thiết kế tiền dược, hoạt chất được đưa đến gan một cách chính xác hơn, giúp giảm tới 90% nguy cơ độc tính trên thận và cải thiện đáng kể độ an toàn đối với xương. Tuy được gọi là “thần dược viêm gan B”, tỷ lệ loại bỏ HBsAg của TAF vẫn dưới 3%, và giới hạn “ức chế chứ chưa chữa khỏi” vẫn chưa được phá vỡ.
Trước bế tắc đó, mục tiêu lý tưởng hiện nay là chữa khỏi bệnh viêm gan B. Hướng đột phá của “chữa khỏi chức năng” hiện dựa trên hai trụ cột song song là liệu pháp phối hợp và thuốc thế hệ mới. Lịch sử cho thấy, việc phá vỡ các nút thắt điều trị luôn phụ thuộc vào những công nghệ mang tính cách mạng. Khi ngành nghiên cứu thuốc viêm gan B toàn cầu vẫn mắc kẹt trong mô hình “ức chế thay vì chữa khỏi”, các công ty dược Trung Quốc đang âm thầm mở ra một chiến trường mới.
Chờ đợi sự phá vỡ thế bế tắc
Nhờ việc phổ cập vaccine và xét nghiệm virus, số người nhiễm viêm gan B tại Trung Quốc đã giảm mạnh. Theo kết quả cuộc điều tra huyết thanh học viêm gan B toàn quốc của Trung Quốc lần thứ tư, tỷ lệ dương tính với HBsAg tại Trung Quốc năm 2024 đã giảm xuống còn 5,86%, tương ứng khoảng 75 triệu người nhiễm HBV mạn tính, giảm 19,4% so với 93 triệu ca vào năm 2014. Đáng chú ý, tỷ lệ dương tính ở trẻ em dưới 5 tuổi chỉ còn 0,3%, giúp Trung Quốc hoàn thành sớm mục tiêu phòng chống viêm gan B của Tổ chức y tế thế giới (WHO) khu vực Tây Thái Bình Dương.
Tuy nhiên, Trung Quốc vẫn còn khoảng 20 triệu bệnh nhân viêm gan B mạn tính, đứng đầu trong các bệnh truyền nhiễm về tỷ lệ mắc, khiến thách thức y tế công cộng vẫn rất lớn. Nhu cầu cấp thiết về chữa khỏi bệnh viêm gan B của 75 triệu người mang virus đang thúc đẩy quá trình tái cấu trúc một thị trường trị giá hàng nghìn tỷ Nhân dân tệ.
Trong làn sóng thay đổi này, các doanh nghiệp dược nội địa Trung Quốc đang hình thành năng lực cạnh tranh riêng ở các lĩnh vực tiên phong như liệu pháp phối hợp và điều hòa miễn dịch. Guangshengtang, công ty vừa tăng giá cổ phiếu mạnh, áp dụng chiến lược “liệu pháp ba thành phần”. Thuốc cốt lõi GST-HG141 dạng uống đang bước vào giai đoạn III, trong khi thuốc ức chế HBsAg GST-HG131 có thể loại bỏ tới 87% kháng nguyên bề mặt khi sử dụng đơn trị liệu. Kết hợp với thuốc nucleoside, bộ ba này tạo thành cơ chế “cắt đứt đồng thời ba mắt xích”: ngăn chặn sự phát triển nhân lên của virus, làm cạn kiệt cccDNA và loại bỏ kháng nguyên tồn dư. Phác đồ này đã được đưa vào cơ chế xét duyệt ưu tiên của Trung Quốc và có khả năng trở thành liệu pháp chữa khỏi dạng uống đầu tiên trên thế giới.
Từ những hàng rào kiên cố do virus dựng lên, đến các bước tiến không ngừng của ngành dược và sự trỗi dậy của các giải pháp đến từ Trung Quốc, cuộc chiến viêm gan B thế hệ tiếp theo vẫn xoay quanh khát vọng được chữa khỏi của hàng chục triệu bệnh nhân. Những đột phá liên tục của các liệu pháp mới đang đưa mục tiêu chữa khỏi viêm gan B từ điều tưởng như bất khả thi tiến dần đến hiện thực.
Nhưng cơ hội luôn đi kèm với rủi ro. Trong số rất nhiều doanh nghiệp tham gia cuộc đua này, chắc chắn sẽ có những đơn vị thất bại. Và đằng sau cuộc chiến trị giá hàng nghìn tỷ Nhân dân tệ ấy, có thể là vực sâu khôn lường.
