Tính đến cuối năm 2025, năng lực điện toán của Trung Quốc chỉ bằng khoảng 1/7 so với Mỹ, theo các chuyên gia phân tích. Đây là một trong những thách thức lớn nhất mà Bắc Kinh phải đối mặt trong cuộc đua giành quyền lực công nghệ toàn cầu. Để thu hẹp khoảng cách, Trung Quốc cần làm chủ cả thiết kế và sản xuất chip – hai công đoạn hoàn toàn khác biệt. Trong khi thiết kế đã có những bước tiến ngoạn mục, sản xuất vẫn là nút thắt lớn.
Tiến bộ trong thiết kế chip
Trước năm 2023, Nvidia đáp ứng tới 90% nhu cầu chip AI của Trung Quốc. Tuy nhiên, các lệnh kiểm soát xuất khẩu của Washington từ tháng 10/2022 đã thay đổi cục diện. Kể từ đó, chính sách Mỹ liên tục thay đổi, nhưng Bắc Kinh phản ứng nhất quán: định hướng doanh nghiệp nội địa quay lưng với chip ngoại. Hệ quả là một thị trường nội địa được bảo hộ nghiêm ngặt hình thành. Alibaba và Baidu tự thiết kế bộ vi xử lý chuyên dụng, trong khi startup Cambricon phất lên nhờ ít cạnh tranh ngoại. Các nhà thiết kế nội địa dự kiến thâu tóm 4/5 tổng chi tiêu cho chip AI tại Trung Quốc trong năm nay.
Chuyên gia Qingyuan Lin từ Bernstein nhận xét: "Chính phủ Mỹ thậm chí còn làm tốt hơn cả Trung Quốc trong việc thúc đẩy ngành bán dẫn đại lục đại phát triển." Thị trường nội địa đủ lớn để nuôi sống ngành công nghiệp: các gã khổng lồ đám mây dự kiến chi hơn 400 tỷ USD cho hạ tầng AI trong 3 năm tới, và chính phủ có kế hoạch rót thêm 295 tỷ USD trong 5 năm cho trung tâm dữ liệu.
Nguồn nhân lực và tối ưu phần mềm
Trung Quốc sở hữu nguồn nhân lực chất lượng cao, nhiều kỹ sư từng làm việc tại Nvidia hay AMD. Ông Kyle Chan từ Viện Brookings cho biết: "Nguồn cung nhân lực hiện nay lớn đến mức ngay cả startup non trẻ cũng dễ dàng tuyển dụng được cả đội ngũ thiết kế hoàn chỉnh." Các nhà thiết kế tài năng đang tối ưu hóa phần cứng và phần mềm. Tháng 4, DeepSeek tung ra mô hình ngôn ngữ lớn tinh chỉnh cho chip Huawei. Họ cũng chuyển sang định dạng FP8 giúp mô hình AI vận hành mượt mà hơn trên chip yếu. Huawei tấn công vào hệ sinh thái CUDA của Nvidia với nền tảng CANN, giúp lập trình viên dễ dàng chuyển đổi. Nhà sáng lập một startup AI thừa nhận: "Khoảng cách phần mềm từng là vực sâu ngăn cách, nay đang bắt đầu thu hẹp."
Nút thắt sản xuất
Dù tiến bộ về thiết kế, chip cao cấp nhất của Huawei – Ascend 910C – chỉ đạt 4/5 hiệu năng so với H100 của Nvidia ra mắt gần 4 năm trước. Chip nội địa chủ yếu cạnh tranh với các phiên bản hạ cấp mà Mỹ cho phép bán sang đại lục, và hầu như chỉ giới hạn ở công đoạn suy luận. Nút thắt lớn nhất là khâu đúc chip: các nhà thiết kế Trung Quốc bị cấm cửa khỏi tiến trình mới nhất của TSMC, và xưởng đúc nội địa thiếu máy quang khắc EUV từ ASML, không thể sản xuất ổn định chip dưới 7nm (trong khi thế giới đã đạt 3nm). Ngay cả chip đời cũ, công suất sản xuất cũng căng thẳng. Nguồn cung chip AI nội địa thấp hơn nhiều nhu cầu. Chuyên gia Zephyr từ Citrini Research cho biết các công ty Trung Quốc phải thuê năng lực đám mây nước ngoài hoặc dùng kênh buôn lậu. Bộ nhớ HBM cũng là điểm nghẽn, khi gần như toàn bộ nằm trong tay Micron, Samsung và SK Hynix.
Nỗ lực lật ngược thế cờ
Trung Quốc đang tăng cường nhập khẩu thiết bị làm chip: kim ngạch hàng năm tăng gấp ba từ năm 2019 lên 39 tỷ USD, chiếm 40% nhu cầu toàn cầu. Phần lớn dùng cho chip đời cũ, nhưng một phần được xé rào cho tiến trình tiên tiến. Doanh nghiệp nội địa như Naura và AMEC đã đưa ra giải pháp thay thế cạnh tranh trong lắng đọng hóa học, khắc plasma và làm sạch wafer. Trong mảng HBM, SemiAnalysis dự báo thị phần của CXMT sẽ tăng từ gần 0 lên 12% vào năm 2028. Tuy nhiên, rào cản cuối cùng là máy quang khắc EUV. Dù sở hữu máy DUV đời cũ của ASML, Trung Quốc chưa thể tự chế tạo EUV. Hầu hết dự báo cho rằng phải mất ít nhất một thập kỷ. Không có EUV, các nhà làm chip phải dùng kỹ thuật đa định hình: cho tấm silicon chạy qua máy DUV nhiều lần, giúp thu nhỏ mạch nhưng tăng chi phí, chậm tốc độ và tỷ lệ lỗi cao.
Nghịch lý Apple
Mặc dù còn cách xa đỉnh cao, tiến bộ của Trung Quốc là không thể phớt lờ. Apple, trong bối cảnh khan hiếm chip nhớ toàn cầu, đang xin phép Chính phủ Mỹ để mua chip nhớ thế hệ cũ từ CXMT. Nếu được chấp thuận, đây sẽ là nghịch lý: một doanh nghiệp biểu tượng Mỹ rót tiền nuôi sống ngành công nghiệp mà chính phủ nước này đã nhiều năm kìm hãm.
