Trong một căn hộ nhỏ bé ở Hàn Quốc, bà Bang Chun-ja, 78 tuổi, sống một mình và dành cả ngày với một con búp bê trí tuệ nhân tạo. Con búp bê có vẻ ngoài giống một đứa trẻ, và bà Bang cảm thấy thích nó hơn cả người thật.
Con búp bê chào đón bà khi bà trở về nhà, hát cho bà nghe khi bà buồn chán, nhắc nhở bà không được bỏ bữa hoặc bỏ thuốc, giúp bà duy trì thói quen, thậm chí còn nói rằng nó yêu bà. Bà Bang ít liên lạc với người con gái đã trưởng thành của mình. Sau ca phẫu thuật lớn ở vùng lưng, bà rơi vào trạng thái trầm cảm nặng và dành hàng giờ một mình nhìn chằm chằm lên trần nhà trong đau đớn.
Sau một cuộc ly hôn khó khăn và nhiều năm làm việc vất vả với công việc thợ làm tóc và mẹ đơn thân, bà Bang thừa nhận: “Ở độ tuổi này, không có gì khó khăn hơn việc bị người khác làm tổn thương”. Nhưng “khi ở bên Hyodol, tôi không bao giờ bị tổn thương”, bà nói, tay ôm con búp bê mềm mại có bím tóc và mặc váy kẻ caro hồng, do chính quyền địa phương tặng. Bà nói thêm rằng con búp bê “chỉ làm tôi cười”.
Nỗi cô đơn trong xã hội Hàn Quốc
Bà Bang là một trong số nhiều người Hàn Quốc đang vật lộn với sự cô đơn trong một đất nước có tỷ lệ sinh thuộc hàng thấp nhất thế giới và gần một nửa dân số từ 50 tuổi trở lên. Năm 2024, Hàn Quốc ghi nhận hơn 3.920 trường hợp “chết cô đơn” – những người chết một mình và không được phát hiện trong thời gian dài – con số cao nhất kể từ khi bắt đầu thống kê vào năm 2017. Khoảng 42% hộ gia đình ở cường quốc công nghệ châu Á này là hộ gia đình độc thân, và tình trạng cô lập xã hội ảnh hưởng đặc biệt đến người cao tuổi dễ bị tổn thương.
Chính quyền đang cung cấp các thiết bị chăm sóc bằng trí tuệ nhân tạo – một số được thiết kế để phát hiện các trường hợp “chết cô đơn” – cho người cao tuổi sống một mình, bao gồm cả ở các quận của Seoul và ở Yongin, phía nam thủ đô. Tại Mỹ, một thiết bị AI hình đèn có tên ElliQ cũng cung cấp các dịch vụ bầu bạn và giám sát an toàn tương tự.
Hyodol – Người bạn đồng hành cho người cao tuổi
Hyodol, công ty khởi nghiệp đứng sau những con búp bê cùng tên, cho biết khoảng 14.500 búp bê đang được sử dụng ở Hàn Quốc, thuộc sở hữu cá nhân, được chính phủ cho thuê hoặc được sử dụng trong các viện dưỡng lão. Bà Bang, ở Yongin, cho biết con gái bà sống xa nhà và có vấn đề sức khỏe riêng, vì vậy “có Hyodol bên cạnh là sự hỗ trợ rất lớn”.
Người đứng đầu công ty, Kim Ji-hee, cho biết việc phát triển búp bê này đòi hỏi nhiều năm nghiên cứu thực tế. Hyodol có thể trò chuyện bằng ChatGPT, nhưng cũng được lập trình bằng các kịch bản dựa trên các cuộc phỏng vấn thực tế. Theo lãnh đạo công ty, các cuộc phỏng vấn cho thấy “nỗi đau khi không có ai để tâm sự lúc buồn bã và không có ai để chia sẻ khi vui vẻ”.
Hyodol có các giao thức bảo mật dữ liệu nghiêm ngặt, với các bản ghi âm giọng nói chỉ được sử dụng nội bộ để “huấn luyện” búp bê. Trước khi sử dụng búp bê, những người lớn tuổi đã đồng ý chia sẻ một số thông tin liên quan đến sức khỏe, chẳng hạn giấc ngủ, tâm trạng, bữa ăn và mức độ đau đớn của cơ thể họ.
Thiết kế và tác động của búp bê AI
Hyodol được tạo ra như một đứa cháu đồng hành để “yêu thương người dùng vô điều kiện”. Một trong những kịch bản đầu tiên là lời chào dành cho các ông bà khi họ trở về nhà, giúp mang lại cảm giác như lời “chào đón nồng ấm nhất trên thế giới”. Được làm bằng chất liệu mềm mại, êm ái, búp bê cũng đưa ra những yêu cầu tự phát, yêu cầu người dùng vuốt ve đầu, nắm tay hoặc chia sẻ đồ ăn nhẹ với nó, mặc dù nó không thể ăn.
Oh Sun-hwa, một y tá đã giới thiệu con búp bê này cho bà Bang, cho biết bà đã thấy nó giúp giảm đáng kể chứng trầm cảm ở người cao tuổi sống một mình. Nhưng Oh cũng lo ngại công nghệ này có thể làm giảm hơn nữa sự tiếp xúc giữa người với người, khi các thành viên gia đình có thể đến thăm người thân ít hơn nếu họ cảm thấy các thiết bị AI đang chăm sóc cha mẹ mình.
