Trên chương trình truyền hình The Tonight Show của đài NBC (Mỹ) hồi tháng 2/2025, tỷ phú Bill Gates nhận định phần lớn công việc của con người sẽ do máy móc đảm nhiệm trong tương lai. Tuy nhiên, ông cũng đưa ra danh sách 4 lĩnh vực cốt lõi mà AI khó có thể thay thế.
Lập trình viên: Bất ngờ nhưng vững chắc
Lập trình viên là cái tên gây bất ngờ nhất bởi đây là lĩnh vực chịu tác động mạnh từ AI. Bill Gates khẳng định lập trình vẫn sẽ là nghề của con người trong cả trăm năm tới. AI có thể viết mã nhanh, nhưng con người mới quyết định phát hiện lỗi, tinh chỉnh thuật toán và thúc đẩy hệ thống phát triển. Khi AI xuất hiện nhiều, thế giới càng cần con người để xây dựng, giám sát và kiểm tra. Lập trình viên không bị thay thế, họ chỉ chuyển sang công việc cấp độ cao hơn.
Nhà nghiên cứu sinh học: Sáng tạo vượt dữ liệu
Dù AI mạnh trong chẩn đoán bệnh hay phân tích bản đồ gene, công nghệ này thiếu sự sáng tạo cho các phát hiện khoa học đột phá. Các bước tiến lớn trong sinh học thường đến từ những câu hỏi chưa ai nghĩ tới, từ kết nối các lĩnh vực và trực giác con người. AI đẩy nhanh tiến độ, tìm quy luật trong dữ liệu lớn, nhưng giải mã ý nghĩa và ứng dụng vẫn cần các nhà sinh học.
Chuyên gia năng lượng: Tư duy trong khủng hoảng
Ngành năng lượng chịu áp lực từ biến đổi khí hậu và dịch chuyển sang năng lượng xanh. Lĩnh vực này phụ thuộc vào vật lý, kỹ thuật, địa chính trị, luật pháp và khủng hoảng bất ngờ. Thuật toán tối ưu hóa lưới điện, nhưng không xử lý hệ lụy chính trị khi nhà máy hạt nhân ngừng hoạt động, hay quyết định ứng phó khi bão lớn đổ bộ cơ sở lọc dầu. Trong khủng hoảng, tư duy và năng lực quyết định của con người là không thể thay thế.
Vận động viên chuyên nghiệp: Cảm xúc tạo bảo chứng
Đây là nghề thứ tư được Bill Gates bổ sung. Robot có thể thực hiện động tác thể chất chính xác, nhưng rào cản lớn là tâm lý người xem: công chúng không muốn xem máy móc thi đấu. Thể thao hấp dẫn nhờ kịch bản khó lường, thất bại, nỗ lực và cảm xúc thuần túy của con người. Đây là loại hình bảo chứng việc làm dựa trên nhu cầu kết nối cảm xúc xã hội.
Góc nhìn trái chiều từ giới công nghệ
Dù Bill Gates lạc quan, nhiều lãnh đạo công nghệ thận trọng hơn. CEO Nvidia Jensen Huang cho rằng nghề lập trình có thể biến mất do AI, khuyên thế hệ trẻ chuyển sang sinh học, sản xuất, giáo dục hoặc nông nghiệp. CEO Anthropic Dario Amodei cảnh báo AI có thể cắt giảm 50% công việc văn phòng cơ bản, gây khó khăn cho người mới vào thị trường lao động.
Theo Báo cáo Tương lai Việc làm của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), đến năm 2030, khoảng 22% công việc toàn cầu sẽ bị ảnh hưởng bởi AI. Dù có 170 triệu vị trí mới được tạo ra và 92 triệu vị trí bị dịch chuyển (tăng ròng 78 triệu việc làm), thách thức lớn nhất là khoảng cách kỹ năng khi 40% kỹ năng cốt lõi của người lao động bắt buộc phải thay đổi.
