Trí tuệ nhân tạo (AI), tự động hóa và chuyển đổi số đang tạo ra những thay đổi sâu sắc trên thị trường lao động. Nhiều công việc quen thuộc dần biến mất, trong khi các vị trí mới liên tục xuất hiện với yêu cầu kỹ năng ngày càng cao. Trong bối cảnh đó, chính sách bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) theo Luật Việc làm 2025 được thiết kế theo hướng không chỉ hỗ trợ người lao động khi mất việc mà còn giúp họ học tập, nâng cao kỹ năng và nhanh chóng quay trở lại thị trường lao động.
Khi AI làm thay đổi thị trường lao động
Ông Phạm Quang Thành, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm tỉnh Hưng Yên, cho biết thị trường lao động hiện nay đang trở nên kém ổn định hơn, trong khi yêu cầu về kỹ năng ngày càng cao. Theo ông, AI và tự động hóa đang dần thay thế các công việc mang tính lặp lại như nhập liệu, hành chính văn phòng, chăm sóc khách hàng theo kịch bản hay một số công việc kế toán đơn giản. Bên cạnh đó, nhiều doanh nghiệp cũng thay đổi tiêu chí tuyển dụng, ưu tiên kỹ năng thực tế, khả năng thích nghi, ngoại ngữ, tư duy công nghệ và kỹ năng giải quyết vấn đề hơn là chỉ dựa vào bằng cấp. "Quan niệm học một nghề để làm việc suốt đời đang dần thay đổi", ông Thành nói.
Ông Phạm Quang Thành, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm tỉnh Hưng Yên (Ảnh: Hải Long). Theo ông, kỹ năng nghề nghiệp có thể nhanh chóng trở nên lỗi thời trong bối cảnh công nghệ phát triển mạnh mẽ. Điều này buộc người lao động phải liên tục học tập và cập nhật kiến thức mới để duy trì khả năng cạnh tranh. Nhóm chịu nhiều áp lực nhất là lao động trung niên. Việc tiếp cận công nghệ mới, học kỹ năng mới hay chuyển đổi nghề nghiệp thường khó khăn hơn so với lao động trẻ. Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp lại có xu hướng tuyển dụng lao động trẻ do khả năng thích nghi nhanh với môi trường làm việc mới.
Ông Tạ Văn Xã, Hiệu trưởng Trường Trung cấp Kinh tế - Kỹ thuật Bắc Thăng Long, cũng cho biết nhu cầu học nghề và học lại nghề đang gia tăng rõ rệt. Người lao động hiện nay không chỉ học để có nghề nghiệp mà còn học để nâng cao khả năng chuyển đổi nghề nghiệp trước những biến động của thị trường.
Bảo hiểm thất nghiệp hướng tới nâng cao kỹ năng
Theo các chuyên gia, một trong những thay đổi đáng chú ý của Luật Việc làm 2025 là chuyển trọng tâm của BHTN từ hỗ trợ thụ động sang hỗ trợ chủ động. Ngoài trợ cấp thất nghiệp, luật bổ sung nhiều chính sách hỗ trợ đào tạo, nâng cao trình độ kỹ năng nghề cho người lao động. Bên cạnh học phí, người tham gia các khóa đào tạo còn được hỗ trợ tiền ăn trong thời gian học tập.
Theo quy định, người lao động tham gia các khóa đào tạo, nâng cao trình độ kỹ năng nghề có thể được hỗ trợ tối đa 6 tháng. Đối với các khóa học ngắn hạn dưới 3 tháng, mức hỗ trợ tối đa là 4,5 triệu đồng mỗi người mỗi khóa học. Với các khóa học từ 3 tháng trở lên, mức hỗ trợ được tính theo học phí thực tế nhưng không quá 1,5 triệu đồng mỗi người/tháng. Người lao động tham gia các khóa đào tạo, nâng cao trình độ kỹ năng nghề có thể được hỗ trợ tối đa 6 tháng (Ảnh minh hoạ: DT).
Ông Phạm Quang Thành cho rằng những chính sách này sẽ góp phần giải quyết nhiều thách thức của thị trường lao động hiện nay, đặc biệt là tình trạng thất nghiệp do chuyển đổi công nghệ và sự thiếu hụt kỹ năng mới ở một bộ phận người lao động. Tuy nhiên, thực tế hiện nay tỷ lệ người thất nghiệp đăng ký học nghề vẫn còn khá thấp. Theo các chuyên gia, nhiều người vẫn ưu tiên nhận trợ cấp và nhanh chóng tìm việc làm mới thay vì dành thời gian cho các khóa đào tạo.
Ông Tạ Văn Xã cho rằng việc nâng mức hỗ trợ và đa dạng hóa hình thức đào tạo có thể tạo động lực để người lao động thay đổi cách nhìn về học nghề. Theo thực tế đào tạo tại trường, nhiều học viên sau khi hoàn thành khóa học đã cải thiện thu nhập từ 20% đến 30% nhờ được trang bị kỹ năng và chứng chỉ nghề mới.
Trong bối cảnh AI tiếp tục làm thay đổi cấu trúc việc làm trên thị trường, các diễn giả cho rằng người lao động cần xem việc học tập và nâng cao kỹ năng là quá trình diễn ra suốt đời. Khi đó, bảo hiểm thất nghiệp không chỉ là điểm tựa tài chính trong giai đoạn mất việc mà còn trở thành công cụ hỗ trợ người lao động thích ứng với những thay đổi ngày càng nhanh của thị trường lao động.
