Suốt 80 năm, y học hiện đại vẫn chưa tìm ra cách đo lường chính xác cơn đau của con người. Giờ đây, trí tuệ nhân tạo (AI) đang đặt mục tiêu biến nỗi đau chủ quan thành dữ liệu có thể định lượng, mở ra hy vọng mới trong chăm sóc sức khỏe.
Cơn đau - thách thức lớn nhất của y học
Câu hỏi “Bạn cảm thấy thế nào?” tưởng chừng đơn giản nhưng lại là bài toán khó giải trong y học. Trong nhiều thập kỷ, bác sĩ phải dựa hoàn toàn vào lời mô tả của bệnh nhân để đánh giá mức độ đau. Tuy nhiên, mỗi người cảm nhận đau theo cách riêng, chịu ảnh hưởng bởi trải nghiệm quá khứ, cảm xúc, kỳ vọng và hoàn cảnh sống. Ngay cả với cùng một chấn thương, mức độ đau có thể khác nhau giữa các cá nhân.
Tính chủ quan của cơn đau đã được ghi nhận từ những năm 1940, khi bác sĩ gây mê Henry Beecher phát hiện binh sĩ bị thương ngoài chiến trường ít đòi hỏi thuốc giảm đau hơn bệnh nhân dân sự có mức độ chấn thương tương tự. Nguyên nhân của sự khác biệt này vẫn chưa có lời giải thích thỏa đáng. Có thể người lính cố tỏ ra mạnh mẽ, hoặc họ cảm thấy may mắn vì còn sống nên cơn đau trở nên ít quan trọng hơn. Dù lý do là gì, các nhà khoa học vẫn không thể xác định chính xác mức độ đau thực sự của họ.
AI và công cụ 'đọc' cơn đau qua khuôn mặt
PainChek là một ứng dụng điện thoại thông minh tích hợp AI, được phát triển để đánh giá mức độ đau của bệnh nhân. Công nghệ này sử dụng camera phân tích các chuyển động vi mô trên khuôn mặt, như nhếch môi, cau mày hay thay đổi nét mặt tinh tế. Sau đó, người dùng hoàn thành bảng kiểm để xác định các dấu hiệu đau khác. Kết quả cuối cùng là tổng hợp từ nhiều nguồn thông tin, đưa ra đánh giá toàn diện.
Theo MIT Technology Review, PainChek đã được triển khai trong bệnh viện và cơ sở chăm sóc sức khỏe, cho thấy hiệu quả tích cực. Công cụ này đặc biệt hữu ích cho những người không thể tự mô tả cảm giác, như bệnh nhân sa sút trí tuệ hoặc gặp khó khăn trong giao tiếp. AI giúp nhân viên y tế phát hiện dấu hiệu đau đớn mà nếu không có công nghệ, họ có thể bỏ lỡ.
Tuy nhiên, công nghệ này tồn tại một nghịch lý cơ bản: để đánh giá độ chính xác, các nhà phát triển phải so sánh kết quả AI với báo cáo đau do con người tự cung cấp. Nói cách khác, tiêu chuẩn tham chiếu cuối cùng vẫn là cảm nhận chủ quan của bệnh nhân. Do đó, PainChek mang lại giá trị lớn cho người không thể giao tiếp, nhưng ít bổ sung cho bệnh nhân đã có khả năng tự mô tả mức độ đau.
Giới hạn của AI trong việc hiểu nỗi đau
Ngay cả khi AI phát hiện chính xác cơn đau, câu hỏi tiếp theo là: bác sĩ có thể làm gì với thông tin đó? Theo nhà khoa học thần kinh Stuart Derbyshire tại Đại học Quốc gia Singapore, hầu hết thuốc giảm đau hiện nay chỉ xử lý cơn đau cấp tính, ngắn hạn. Với đau mạn tính, các lựa chọn điều trị hạn chế hơn nhiều. Khoảng cách giữa nhận diện cơn đau và can thiệp hiệu quả vẫn còn lớn.
Ý tưởng dùng công nghệ đo lường cơn đau không mới. Các hệ thống quét não đo cơn đau đã tồn tại nhưng chưa được ứng dụng lâm sàng rộng rãi. Một nguyên nhân là chúng cũng được xây dựng dựa trên dữ liệu báo cáo đau từ con người. Như Derbyshire nhấn mạnh, những đánh giá chủ quan này đã được định sẵn trong hệ thống. Dù công nghệ tinh vi đến đâu, điểm khởi đầu vẫn là trải nghiệm cá nhân.
Sau 86 năm kể từ năm 1940, giới khoa học vẫn chưa tìm ra con đường hoàn toàn khách quan để đo lường cơn đau. Báo cáo chủ quan từ bệnh nhân có thể thiếu nhất quán, thay đổi theo thời gian và khó diễn đạt, nhưng đó vẫn là nguồn thông tin tốt nhất hiện có. Derbyshire khẳng định: “Báo cáo chủ quan vẫn là tiêu chuẩn vàng, và tôi nghĩ nó sẽ luôn như vậy”.
Công nghệ ngày càng giỏi trong việc nhận diện biểu cảm, phân tích dữ liệu sinh học, nhưng khi đối tượng đo lường là một trải nghiệm cá nhân sâu sắc như nỗi đau, máy móc vẫn đối mặt với giới hạn cơ bản. Cơn đau không chỉ là tín hiệu thần kinh hay phản ứng sinh học, mà còn là trải nghiệm mang màu sắc của ký ức, cảm xúc, hoàn cảnh sống và nhận thức cá nhân – những yếu tố mà chưa thuật toán nào có thể đo đếm trọn vẹn.
