AI bất ngờ trở thành chủ đề gây tranh cãi nhất tại mùa tốt nghiệp 2026 ở Mỹ. Cùng nói về công nghệ này, có người được hưởng ứng, có người bị la ó, thậm chí một AI còn khiến cả buổi lễ hỗn loạn.
Nếu có một từ khóa thống trị các lễ tốt nghiệp đại học tại Mỹ năm nay, đó chính là “AI”. Từ cựu CEO Google, lãnh đạo các tập đoàn lớn, nhà báo cho tới các danh hài, hầu như ai bước lên bục phát biểu cũng nhắc đến trí tuệ nhân tạo. Trớ trêu thay, không phải bài phát biểu nào cũng được hưởng ứng.
Bị la ó dữ dội vì đề cập AI
Một trong những khoảnh khắc đáng chú ý nhất diễn ra tại lễ tốt nghiệp của Đại học Arizona. Khi cựu CEO Google Eric Schmidt phát biểu rằng: “Câu hỏi không phải là liệu AI có định hình thế giới hay không. Chắc chắn điều đó sẽ xảy ra. Vấn đề là bạn có định hình AI hay không”. Kết quả là nhiều sinh viên đã đồng loạt la ó trước phát biểu của ông.
“Tôi biết nhiều người trong các bạn đang cảm thấy điều gì. Tôi có thể nghe thấy điều đó. Có một nỗi sợ hãi”, ông nói khi tiếng phản đối trở nên lớn hơn. Theo vị cựu lãnh đạo Google, nhiều người trẻ lo rằng tương lai đã được viết sẵn, máy móc đang tiến tới thay thế con người, việc làm biến mất, khí hậu khủng hoảng và xã hội ngày càng chia rẽ.
Tình huống tương tự cũng xảy ra với nhà điều hành âm nhạc Scott Borchetta tại Đại học Middle Tennessee State. Khi ông nhận định AI đang viết lại cách thức sản xuất nội dung giống như các dịch vụ phát trực tuyến từng thay đổi ngành công nghiệp âm nhạc, nhiều sinh viên đã phản đối. Đáp lại, Borchetta không né tránh mà nói thẳng: “Tôi biết điều đó. Hãy chấp nhận đi”. Sau đó ông tiếp tục khẳng định AI chỉ là một công cụ và khuyến khích sinh viên học cách sử dụng thay vì chống lại.
Nhà báo Fareed Zakaria cũng nhận thấy bầu không khí nhạy cảm xoay quanh AI. Trước khi bắt đầu bài phát biểu tại Trường Cao đẳng Bard, ông hài hước nói rằng sinh viên “cứ thoải mái la ó đi”. Ông cho rằng AI có thể tạo ra thơ ca nhưng không thể thay thế những cảm xúc như sự đồng cảm hay khả năng kết nối của con người.
Dữ dội hơn là trường hợp tại lễ tốt nghiệp của Đại học Central Florida, nữ doanh nhân Gloria Caulfield bất ngờ trở thành tâm điểm khi liên tục bị sinh viên phản đối vì ca ngợi AI. Trong bài diễn văn, bà nhận định rằng: “Sự trỗi dậy của AI là cuộc cách mạng công nghiệp tiếp theo”. Ngay lập tức, phía dưới hội trường vang lên hàng loạt tiếng huýt sáo và la ó, khiến bà phải dừng lại và ngạc nhiên hỏi: “Chuyện gì vừa xảy ra vậy?”.
Ngược lại, khi Caulfield nói rằng “chỉ vài năm trước, AI còn chưa phải một phần trong cuộc sống của chúng ta”. Lần này, đám đông lại đồng loạt reo hò hưởng ứng. Khi bà tiếp tục nhấn mạnh rằng giờ đây AI đã nằm trong lòng bàn tay mỗi người, những tiếng la ó lại tiếp tục xuất hiện. “Nhiệt huyết đấy! Tôi thích điều đó”, nữ diễn giả cười gượng đáp lại.
Những cơn mưa lời khen
Trái ngược với phản ứng dành cho các diễn giả trên, Steve Wozniak, nhà đồng sáng lập Apple lại nhận được những tràng pháo tay khi chơi chữ với thuật ngữ AI. “Các bạn có AI - Actual Intelligence (Trí thông minh thực sự)”, ông nói với sinh viên Đại học Grand Valley State. Wozniak cho rằng AI chỉ là một trong nhiều nỗ lực nhằm tái tạo bộ não con người. “Chúng ta đã cố gắng tạo ra một bộ não. AI là một trong những nỗ lực đó”. Thông điệp ngắn gọn nhưng tích cực của ông được đón nhận nồng nhiệt hơn nhiều so với những cảnh báo về tương lai việc làm.
Một trường hợp khác là Ed Bastian, CEO của Delta kể rằng ông từng thử nhờ AI viết bài phát biểu tốt nghiệp nhưng nhanh chóng từ bỏ vì nội dung tạo ra thiếu “phần hồn” và sự ấm áp. “Các bạn muốn nghe tôi nói, chứ không phải một thuật toán mô phỏng tôi”, Bastian chia sẻ. Câu chuyện này lập tức nhận được những tràng pháo tay từ khán phòng. Bastian sử dụng nó như một lời nhắc nhở về việc không nên tìm kiếm con đường dễ dàng nhất như dùng công cụ để thay mình làm mọi việc.
Huyền thoại bóng rổ Magic Johnson cũng nhận được nhiều sự đồng tình khi đưa ra lời khuyên thực tế với sinh viên Đại học Tuskegee: “AI sẽ không thay thế bạn trong công việc. Nhưng người biết AI sẽ thay thế bạn”. Johnson khẳng định AI mở ra những cơ hội kinh tế lớn và khuyến khích người trẻ cần trang bị kỹ năng này để không bị bỏ lại phía sau.
AI trở thành trò đùa trên sân khấu
Bên cạnh những tranh luận, AI còn trở thành chất liệu hài hước được nhiều diễn giả tận dụng. Tại Đại học Harvard, danh hài Conan O’Brien khiến cả hội trường bật cười khi nói rằng AI không thể thay thế sinh viên Harvard vì “nó còn bận thay thế đám người ở Đại học Princeton”. Ông tiếp tục pha trò về các giáo sư phát hiện sinh viên dùng AI bằng chính những công cụ AI được sử dụng để chấm bài.
Một danh hài khác là Ronny Chieng thậm chí còn nhận được tiếng reo hò của sinh viên Harvard khi tuyên bố rằng “sứ mệnh của thế hệ các bạn là tiêu diệt AI”. Chieng cảnh báo rằng việc quá phụ thuộc vào AI có thể khiến con người bỏ lỡ giá trị của quá trình học hỏi và sáng tạo. Danh hài nhấn mạnh chính hành trình nỗ lực để tạo ra một điều gì đó mới là phần ý nghĩa nhất, chứ không chỉ là kết quả cuối cùng.
Trong khi đó, nhà thiết kế Jeremy Scott tạo ra một trong những khoảnh khắc đáng nhớ nhất mùa tốt nghiệp. Ông mở đầu với lời phát biểu: “Chúc mừng các sinh viên đã đạt đến ngưỡng cửa của một khởi đầu mới”. Sau đó, nhà thiết kế bất ngờ tiết lộ toàn bộ đoạn văn đó được AI viết rồi xé nát bản thảo ngay trên sân khấu trong tiếng reo hò của sinh viên Học viện Nghệ thuật Kansas City. “AI không thể làm điều các bạn làm. Nó không thể có một ý tưởng độc đáo”, Scott nói.
Một lễ tốt nghiệp rơi vào cảnh hỗn loạn
Một sự việc gây xôn xao diễn ra tại Trường Cao đẳng Cộng đồng Glendale. Nguyên nhân đến từ việc nhà trường sử dụng một hệ thống AI mới để đọc tên sinh viên trong lễ tốt nghiệp. Tuy nhiên, tên được xướng qua loa lại không khớp với người đang bước lên sân khấu, trong khi màn hình lớn cũng hiển thị sai. Nhiều sinh viên chỉ nhận ra sự cố khi nghe tên mình được đọc cho một người khác.
Sau nhiều phút gián đoạn, Hiệu trưởng Tiffany Hernandez phải lên sân khấu giải thích. Bà cho biết nguyên nhân xuất phát từ hệ thống AI mới được triển khai cho buổi lễ. Ngay khi nghe đến cụm từ “AI”, nhiều sinh viên và phụ huynh đã đồng loạt la ó phản đối. “Đó là một bài học đối với chúng tôi”, bà thừa nhận. Để khắc phục sự cố, nhà trường sau đó cho phép các sinh viên bị ảnh hưởng bước qua sân khấu thêm một lần nữa để được đọc đúng tên “bằng người thật” và lưu lại những bức ảnh kỷ niệm.
