Nhà khoa học thắng giải 100.000 USD nhờ giải mã tiếng chim
Tiến sĩ Julie Elie tại Đại học California, Berkeley, đã giành giải thưởng Coller-Dolittle năm 2026 về giao tiếp hai chiều giữa các loài, trị giá 100.000 USD (khoảng 2,5 tỷ VNĐ). Công trình của bà đã xác định 11 tiếng gọi cốt lõi trong từ vựng của loài chim sẻ vằn và ý nghĩa của chúng, nhờ ứng dụng trí tuệ nhân tạo.
Phát hiện chính: Chim sẻ vằn có từ vựng 11 từ cốt lõi
Nghiên cứu của Elie tiết lộ cách chim sẻ vằn thông báo chúng là ai và đang làm gì, đồng thời nhận ra nhau bất kể nội dung giao tiếp nhờ các đặc trưng cá thể. Bà cũng phát hiện chim đôi khi nhầm lẫn các tiếng gọi có ý nghĩa tương tự nhau hơn là những tiếng gọi có âm thanh giống nhau. “Tôi thực sự siêu vinh hạnh,” Elie nói khi giành chiến thắng, hy vọng công trình là bước tiến trong “nỗ lực tuyệt vời” để giao tiếp với động vật.
Phương pháp nghiên cứu kết hợp AI và thực nghiệm
Trong hơn một thập kỷ, Elie quan sát và ghi lại âm thanh chim sẻ vằn, phân loại tiếng gọi theo tình huống và cá thể. Sau đó, bà sử dụng học máy để phân tích thông tin được mã hóa trong tiếng gọi. Cuối cùng, bà tiến hành thử nghiệm cho thấy chim đồng ý với cách phân loại của bà. Một thử nghiệm cho chim nhấn nút để nghe các tiếng gọi khác nhau; một số tiếng được thưởng hạt thức ăn. Chim học cách bỏ qua tiếng gọi không có thưởng, tương tự lướt video trên mạng xã hội. Khi mắc lỗi, chúng thường nhầm lẫn tiếng gọi cùng ý nghĩa hơn cùng âm thanh. “Phản hồi của chúng chỉ ra rằng chúng có một hình ảnh tinh thần về ý nghĩa của các âm thanh,” Elie nói. “Nói cách khác, chúng hiểu ý nghĩa của các loại tiếng gọi của mình.”
Giới chuyên môn đánh giá cao đột phá
Giáo sư Yossi Yovel, nhà động vật học tại Đại học Tel Aviv và chủ tịch hội đồng giám khảo, cho biết công trình đánh dấu “một thời điểm quan trọng trong lĩnh vực này”. Giáo sư Jonathan Birch, nhà triết học tại Trường Kinh tế London, thành viên hội đồng, nhận xét Elie đã làm “công việc hoàn toàn phi thường” trong hơn 15 năm, “không chỉ xây dựng một từ điển gồm 11 ‘từ cốt lõi’ trong từ vựng của chim sẻ vằn, mà còn hỏi chính những chú chim, thông qua các kỹ thuật thực nghiệm khéo léo, liệu cô ấy có hiểu đúng ý nghĩa hay không. Đó là một ví dụ tuyệt vời về cách chuyển đổi một cách nghiêm ngặt từ việc ghi lại hàng ngàn tiếng gọi sang việc hiểu ý nghĩa của chúng.”
Giải thưởng Coller-Dolittle và mục tiêu lớn hơn
Giải thưởng được thành lập năm 2024 bởi Quỹ Jeremy Coller, thúc đẩy nhận thức về phúc lợi và tri giác động vật, hợp tác với Đại học Tel Aviv. Ngoài giải thưởng hàng năm 100.000 USD, quỹ đã thành lập giải thưởng lớn 10 triệu USD (khoảng 250 tỷ VNĐ) cho việc bẻ khóa giao tiếp hai chiều giữa người và động vật. Jeremy Coller, tỷ phú tài chính người Anh, lạc quan: “Tôi thuyết phục rằng điều này hiện là tất yếu. Nó là tất yếu vì AI đang tăng tốc quá nhanh. Tôi có niềm tin tuyệt đối rằng chúng ta sẽ bẻ khóa được mật mã vào năm 2030, một bước đột phá sẽ mang lại lợi ích cho con người và các loài động vật đồng loại của chúng ta trên toàn thế giới.”
Nhiều nhóm nghiên cứu khác cũng ứng dụng AI
Công trình của Elie không phải duy nhất. Nhiều nhóm trên thế giới đang dùng AI giải mã tiếng kêu của tinh tinh, chuột sọc châu Phi, cá heo và nhiều loài khác. Tiến bộ trong AI đang thay đổi hy vọng rằng một ngày nào đó con người có thể giao tiếp với động vật một cách mạch lạc và có ý nghĩa. Tuy nhiên, Yossi Yovel nhấn mạnh còn một chặng đường dài để đạt được giao tiếp qua lại.
